نقش معلمان در شکل دهی فرهنگ یادگیری داده محور در مدارس آینده

تحولات سریع فناوری های دیجیتال، گسترش سامانه های آموزشی هوشمند و افزایش حجم داده های آموزشی، ضرورت حرکت نظام های آموزشی به سوی یادگیری داده محور را بیش از پیش برجسته ساخته است. در چنین بستری، مدارس آینده نیازمند فرهنگی هستند که در آن تصمیم گیری های آموزشی، طراحی فرایندهای یاددهی–یادگیری و ارزیابی پیشرفت تحصیلی بر پایه تحلیل داده های معتبر صورت گیرد. با این حال، شکل گیری فرهنگ یادگیری داده محور صرفا به زیرساخت های فناورانه محدود نمی شود و نقش معلمان به عنوان کنشگران اصلی محیط های یادگیری در این فرایند بسیار تعیین کننده است. از این رو، هدف پژوهش حاضر ارائه یک مدل مفهومی برای تبیین نقش معلمان در شکل دهی فرهنگ یادگیری داده محور در مدارس آینده است.این پژوهش با رویکرد کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل مفهومی و مرور نظام مند ادبیات حوزه یادگیری داده محور، رهبری آموزشی و تحول دیجیتال در آموزش انجام شده است. در این چارچوب، مفاهیم کلیدی مرتبط با نقش معلم در بهره گیری از داده های آموزشی، توسعه سواد داده ای، تصمیم گیری مبتنی بر شواهد و تقویت فرهنگ سازمانی یادگیری استخراج و دسته بندی شد. سپس با ترکیب و یکپارچه سازی یافته ها، ابعاد اصلی مدل مفهومی طراحی گردید.یافته های پژوهش نشان می دهد که نقش معلمان در شکل دهی فرهنگ یادگیری داده محور در مدارس آینده را می توان در چهار بعد اصلی تبیین کرد: سواد داده ای حرفه ای معلمان، کاربست داده در طراحی و بهبود فرایند یاددهی–یادگیری، مشارکت در یادگیری سازمانی مدرسه و رهبری آموزشی مبتنی بر داده. در بعد سواد داده ای، توانایی معلمان در جمع آوری، تفسیر و تحلیل داده های آموزشی زمینه ساز تصمیم گیری های دقیق تر در فرایند تدریس است. در بعد کاربست داده، معلمان با استفاده از داده های حاصل از ارزشیابی ها، سامانه های یادگیری الکترونیکی و تحلیل عملکرد دانش آموزان می توانند مسیرهای یادگیری شخصی سازی شده طراحی کنند. بعد یادگیری سازمانی بر تعامل حرفه ای معلمان، اشتراک گذاری داده ها و تحلیل جمعی عملکرد آموزشی در سطح مدرسه تاکید دارد. در نهایت، رهبری آموزشی مبتنی بر داده به نقش فعال معلمان در هدایت نوآوری های آموزشی، مشارکت در تصمیم گیری های مدرسه و توسعه فرهنگ استفاده از شواهد در بهبود کیفیت یادگیری اشاره دارد.بر اساس مدل مفهومی ارائه شده، فرهنگ یادگیری داده محور در مدارس آینده زمانی شکل می گیرد که میان توانمندی های فردی معلمان، زیرساخت های فناورانه مدرسه، حمایت های مدیریتی و سازوکارهای همکاری حرفه ای پیوندی نظام مند برقرار شود. این مدل می تواند چارچوبی نظری برای برنامه ریزان آموزشی، مدیران مدارس و پژوهشگران حوزه فناوری آموزشی فراهم آورد تا از طریق توسعه سواد داده ای معلمان و تقویت فرایندهای تصمیم گیری مبتنی بر داده، زمینه تحول یادگیری در مدارس آینده را فراهم سازند.