بررسی پدیده «زبان زدگی معنایی» در تدریس آرایه های ادبی: چرا دانش آموزان «تشبیه» را تعریف می کنند اما در متن تشخیص نمی دهند؟

پدیده «زبان زدگی معنایی» به وضعیتی اطلاق می شود که در آن فراگیران، اصطلاحات و تعاریف مربوط به یک مفهوم را به صورت طوطی وار حفظ می کنند، اما قادر به درک و کاربست معنایی آن مفهوم در بافت های زبانی تازه و طبیعی نیستند. این پژوهش به بررسی این پدیده در زمینه تدریس آرایه های ادبی، به ویژه تشبیه، در میان دانش آموزان مقطع متوسطه اول می پردازد. مسئله اصلی آن است که چرا بخش قابل توجهی از دانش آموزان با وجود توانایی تعریف لفظی تشبیه، در تشخیص آن در متون ادبی و غیرادبی با شکست مواجه می شوند. این مطالعه با بهره گیری از رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای مصاحبه های نیمه ساختاریافته با پانزده دانش آموز و پنج دبیر ادبیات فارسی در شهر تهران انجام شده است. یافته های مقدماتی نشان می دهد که زبان زدگی معنایی در آموزش آرایه های ادبی ریشه در عواملی چون تاکید مفرط بر حفظ تعاریف کلیشه ای، جداسازی تدریس آرایه ها از متن های اصیل ادبی، نبود تمرین های بافت محور، و ضعف در آموزش تمایز میان صورت و محتوای زبانی دارد. این پژوهش استدلال می کند که زبان زدگی معنایی صرفا یک ضعف شناختی فردی نیست، بلکه حاصل نوعی گسست آموزشی میان دانش صریح و دانش ضمنی در فرایند یادگیری زبان فارسی است. نتایج این تحقیق می تواند به بازطراحی روش های تدریس آرایه های ادبی و تدوین مواد آموزشی مبتنی بر رویکردهای ادراکی و بافت محور منجر شود

کلیدواژه ها:

زبان زدگی معنایی ، تشبیه ، آرایه های ادبی ، آموزش زبان فارسی ، دانش صریح و ضمنی