طراحی مدل آموزشی مبتنی بر توسعه پایدار در نظام تعلیم و تربیت

چالش های گسترده زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی در جهان معاصر، ضرورت توجه به مفهوم توسعه پایدار را بیش از پیش آشکار ساخته است. توسعه پایدار به دنبال ایجاد تعادل میان رشد اقتصادی، حفظ محیط زیست و تحقق عدالت اجتماعی است و تحقق آن نیازمند تغییر در نگرش ها، ارزش ها و رفتارهای افراد جامعه می باشد. در این میان، نظام های تعلیم و تربیت نقش اساسی در آماده سازی نسل های آینده برای مواجهه با این چالش ها و مشارکت در ساختن آینده ای پایدار دارند. از این رو، توجه به آموزش مبتنی بر توسعه پایدار به عنوان رویکردی نوین در نظام های آموزشی مطرح شده است که هدف آن ارتقای آگاهی، مسئولیت پذیری اجتماعی و توانمندسازی فراگیران برای حل مسائل پیچیده مرتبط با پایداری است. با این حال، در بسیاری از نظام های آموزشی از جمله نظام آموزشی ایران، مفاهیم توسعه پایدار به صورت پراکنده و غیرمنسجم در برنامه های درسی مطرح شده و الگوهای آموزشی جامع و کاربردی برای تلفیق این مفاهیم در فرآیند تعلیم و تربیت کمتر مورد توجه قرار گرفته است.پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل آموزشی مبتنی بر توسعه پایدار در نظام تعلیم و تربیت انجام شد. این پژوهش از نظر رویکرد کیفی و از نظر هدف کاربردی است و در آن از روش نظریه پردازی داده بنیاد برای شناسایی مولفه های اصلی مدل استفاده شد. جامعه پژوهش شامل متخصصان حوزه تعلیم و تربیت و توسعه پایدار بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و به شیوه گلوله برفی انتخاب شدند. گردآوری داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام شد و فرآیند نمونه گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده های حاصل از مصاحبه ها با استفاده از روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند تا مفاهیم و مقوله های اصلی مرتبط با آموزش مبتنی بر توسعه پایدار استخراج شود.مولفه دیگر مدل، توانمندسازی و توسعه حرفه ای معلمان است. معلمان به عنوان یکی از مهم ترین عناصر نظام آموزشی نقش کلیدی در اجرای برنامه های آموزشی دارند و آشنایی آن ها با مفاهیم و روش های تدریس مرتبط با توسعه پایدار می تواند تاثیر قابل توجهی بر کیفیت اجرای این نوع آموزش داشته باشد. برگزاری دوره های آموزشی و کارگاه های تخصصی برای ارتقای دانش و مهارت های معلمان در زمینه آموزش توسعه پایدار می تواند به بهبود فرآیند یاددهی–یادگیری در این حوزه کمک کند. همچنین نتایج پژوهش نشان داد که ایجاد محیط های یادگیری پایدار و تعاملی یکی از عوامل مهم در تحقق اهداف آموزش مبتنی بر توسعه پایدار است. در مجموع، نتایج پژوهش نشان می دهد که تحقق آموزش مبتنی بر توسعه پایدار نیازمند رویکردی جامع و چندبعدی در نظام آموزشی است که ابعاد مختلف برنامه درسی، روش های تدریس، توانمندسازی معلمان، محیط یادگیری و نظام ارزشیابی را در بر گیرد. طراحی و اجرای چنین مدلی می تواند به ارتقای آگاهی و مسئولیت پذیری اجتماعی فراگیران کمک کرده و زمینه تربیت شهروندانی آگاه، مسئول و توانمند در مواجهه با چالش های پیچیده جهان معاصر را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

آموزش برای توسعه پایدار ، مدل آموزشی ، نظام تعلیم و تربیت ، برنامه درسی ، روش های تدریس فعال ، توانمندسازی معلمان ، ارزشیابی آموزشی