تحلیل محتوای کتاب های درسی جدید بر اساس مولفه های شهروند جهانی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب های درسی دوره متوسطه اول ایران بر اساس مولفه های شهروند جهانی شامل جهانی اندیشی، مدارا و مسئولیت پذیری زیست محیطی انجام شده است. در عصری که جهان به واسطه فرایندهای جهانی شدن به دهکده ای کوچک تبدیل شده، نظام های آموزشی ناگزیر از تربیت نسلی هستند که توانایی درک مسائل فراملی، احترام به تنوع های فرهنگی و تعهد به حفظ محیط زیست را دارا باشند (UNESCO, ۲۰۱۵). این مطالعه با بهره گیری از رویکرد تحلیل محتوای کیفی از نوع جهت دار (Directed Qualitative Content Analysis) و با استفاده از مدل مفهومی برگرفته از چارچوب آموزش شهروندی جهانی یونسکو (UNESCO, ۲۰۲۱) و نظریه های مارتا نوسباوم (Nussbaum, ۲۰۱۰) در باب "آموزش برای شهروندی جهانی" انجام پذیرفته است. جامعه آماری پژوهش، کتاب های درسی پایه های هفتم، هشتم و نهم در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ در پنج حوزه مطالعات اجتماعی، فارسی، پیام های آسمان، علوم تجربی و تفکر و سبک زندگی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که از مجموع ۲۸۴۰ واحد ثبت شده، ۴۲٪ به مولفه مسئولیت پذیری زیست محیطی، ۳۵٪ به مولفه مدارا و ۲۳٪ به مولفه جهانی اندیشی اختصاص یافته است. همچنین، توزیع مولفه ها در پایه های مختلف و میان حوزه های درسی ناهمگون بوده و بیشترین توجه به مولفه های شهروند جهانی در کتاب مطالعات اجتماعی و کمترین توجه در کتاب علوم تجربی مشاهده می شود. نتایج پژوهش ضمن تایید توجه نسبی به مولفه های شهروند جهانی در کتاب های درسی، بر لزوم بازنگری در نحوه پردازش مفهوم جهانی اندیشی و تقویت رویکردهای میان فرهنگی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

شهروند جهانی ، تحلیل محتوا ، کتاب های درسی ، جهانی اندیشی ، مدارا ، مسئولیت پذیری زیست محیطی ، آموزش متوسطه