حقوق زنان در فقه اسلامی و قانون ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی

تحول حقوق زنان در ایران یکی از مهم ترین نمودهای تغییرات اجتماعی، سیاسی و فقهی در دوران معاصر است. این پژوهش با هدف بررسی سیر تاریخی تطور جایگاه حقوقی زنان از عصر مشروطه تا دوران معاصر، در پرتو آموزه های فقه اسلامی و تحولات قانون گذاری ایران انجام گرفته است. دوره مشروطه نقطه آغاز رسمی قانون نویسی مدرن در ایران بود که با وجود اهمیت آن، مشارکت زنان را در عرصه سیاسی و حقوقی نادیده گرفت. در دوره های بعد، به ویژه عصر پهلوی، برخی اصلاحات نظیر تصویب قانون حمایت خانواده در دهه ۱۳۴۰ تلاش هایی را برای ارتقای حقوق زنان رقم زدند، اما این اصلاحات با مخالفت های جدی فقهی و سیاسی مواجه شد. پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، چارچوب حقوق زنان به طور جدی بر مبنای فقه امامیه بازتعریف شد که منجر به تحدید برخی حقوق پیشین و همچنین بازنگری تدریجی در برخی حوزه ها مانند ارث، دیه، حضانت و تابعیت شد. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-تحلیلی است که با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، اسناد قانونی، آراء فقها و مطالعات تاریخی صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که حقوق زنان در ایران همواره در تعارض میان سنت فقهی و نیازهای اجتماعی نوین قرار داشته و این تعارض، مسیر تحول آن را پیچیده و ناپیوسته کرده است. با این حال، در دهه های اخیر، تلاش های فقهی نوگرا، اصلاحات قانونی محدود و افزایش آگاهی اجتماعی، روندی آهسته اما موثر در بازتعریف حقوق زنان را رقم زده اند. نتیجه کلی آن که، تطور حقوق زنان در ایران نیازمند فقه پویای عدالت محور، قانون گذاری هدفمند و مشارکت فعال زنان در فرآیندهای تصمیم گیری حقوقی است.

کلیدواژه ها:

حقوق زنان ، فقه اسلامی ، قانون ایران ، مشروطه ، قانون حمایت خانواده ، اصلاحات قانونی ، عدالت جنسیت