طراحی مدل مسئولیت مدنی پلکانی برای هوش مصنوعی بر مبنای فقه و حقوق ایران

با گسترش روزافزون کاربرد هوش مصنوعی، نظام های حقوقی با چالش بنیادین مسئولیت مدنی ناشی از خسارات این سیستم ها مواجه شده اند. این چالش، نظام های حقوقی بزرگ جهان را به تکاپو واداشته و به شکل گیری رویکردهایی متفاوت، از جمله رویکرد جامع و قانون محور در اتحادیه اروپا و رویکرد قضایی محور و مبتنی بر مسئولیت تولید در ایالات متحده، منجر شده است. پژوهش حاضر با روشی توصیفی-تحلیلی و با درک این خلاء جهانی، ضمن تبیین نارسایی الگوهای سنتی مسئولیت، به دنبال ارائه راهکاری نوآورانه و متناسب با نظام حقوقی ایران است.نوآوری اصلی این مقاله، طراحی و دفاع از «مدل مسئولیت مدنی پلکانی» است. این مدل با الهام از مبانی فقهی مترقی همچون قواعد «شرکت»، «ضمان» و «غرور» و با بهره گیری از نظریات حقوقی-اقتصادی، به دنبال توزیع عادلانه ریسک میان بازیگران اصلی زنجیره ارزش است. چارچوب پیشنهادی، مسئولیتی شبه عینی و مبتنی بر نظریه ایجاد خطر را متوجه تولیدکننده (پلکان اول) کرده و مسئولیتی مبتنی بر تقصیر را بر اساس تعهدات مراقبتی، برای به کارگیرنده (پلکان دوم) و کاربر نهایی حرفه ای (پلکان سوم) تعریف می نماید. این تحقیق با پیاده سازی مدل در سناریوهای عملی و پاسخ به انتقادات احتمالی، کارایی و استحکام نظری آن را به اثبات می رساند. نتایج نشان می دهد که این چارچوب، ضمن ارائه راهکاری منسجم تر و عادلانه تر نسبت به مدل های سنتی، به بهترین شکل میان دو هدف متعارض حمایت کامل از زیان دیدگان و تشویق به نوآوری مسئولانه، تعادل برقرار می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت مدنی ، مدل پلکانی ، فقه امامیه ، توزیع ریسک.