بررسی رابطه حرمت نکاح با مفهوم محرمیت در فقه اسلامی

بحث از حرمت نکاح و محرمیت در فقه اسلامی یکی از مسائل بنیادین است که هم از منظر حقوقی و هم از منظر اجتماعی اهمیت دارد. حرمت نکاح به معنای ممنوعیت ازدواج با برخی افراد به سبب نسب، رضاع، مصاهره یا شرایط خاص شرعی است، در حالی که محرمیت به روابط اجتماعی و جواز معاشرت میان افراد معین اشاره دارد. شناخت دقیق رابطه میان این دو مفهوم می تواند در تنظیم روابط خانوادگی و پیشگیری از تعارضات اجتماعی نقش مهمی ایفا کند. هدف پژوهش حاضر، تبیین و تحلیل رابطه مفهومی و مصداقی میان حرمت نکاح و محرمیت در فقه اسلامی و بررسی مواردی است که این دو مفهوم ملازم یا مستقل از یکدیگر هستند. پژوهش به روش کیفی و با رویکرد تحلیل محتوای کتابخانه ای و کدگذاری توصیفی انجام شده است. منابع مورد استفاده شامل قرآن کریم، روایات معتبر، متون فقهی شیعه و اهل سنت و مقالات علمی منتشرشده در پایگاه های علمی معتبر مانند سیویلیکا، نورمگز، مگ ایران و گوگل اسکولار بوده است. داده ها با استفاده از سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل و دسته بندی شده اند. یافته ها نشان می دهد که برخی موانع مانند نسب و رضاع همزمان موجب حرمت نکاح و محرمیت می شوند، در حالی که برخی شرایط مانند ذات بعل یا ازدواج با غیرمسلمان صرفا موجب حرمت نکاح بوده و اثر محرمیتی ندارند. تحلیل تطبیقی میان دیدگاه فقهای شیعه و اهل سنت نشان می دهد که اگرچه اصول کلی مشترک است، تفاوت های جزئی در مصادیق وجود دارد که توجه به آن ها در قانون گذاری و سیاست گذاری خانواده ضروری است.

کلیدواژه ها:

حرمت نکاح ، محرمیت ، فقه اسلامی ، فقه امامیه.