نقش شهرداریها در تامین مسکن اقشار آسیب پذیر و ایجاد تعادل در بازار مسکن شهری مطالعه موردی کلانشهر ارومیه

مقدمه: نقش شهرداری ها در حوزه تامین مسکن برای اقشار آسیب پذیر و مدیریت کلان بازار مسکن شهری، فراتر از وظایف صرفا اداری مانند صدور پروانه و نظارت بر ساخت وساز است؛ بلکه یک مداخله فعال سیاستی و اجتماعی تلقی می شود. شهرداری ها به عنوان تنها نهادی که دسترسی مستقیم به اراضی شهری و شناخت دقیق از بافت اجتماعی اقتصادی محلات دارند، مسئولیت حیاتی در جلوگیری از رانده شدن (Exclusion) طبقات کم درآمد به حاشیه ها را بر عهده دارند. این مسئولیت در درجه اول مستلزم سیاست گذاری فعال در زمینه تخصیص اراضی عمومی برای پروژه های مسکن حمایتی و اجتماعی است تا بخش خصوصی بازار محور نتواند به طور کامل بر تامین نیازهای مسکنی اقشار نیازمند تسلط یابد. برای ایجاد تعادل پایدار در بازار مسکن شهری شهرداری ها باید از ابزارهای نظارتی و تنبیهی قدرتمندی بهره ببرند. این ابزارها شامل وضع مالیات های هدفمند بر خانه های خالی که سفته بازی را کاهش داده و عرضه را به بازار بازمی گرداند و همچنین اعمال سیاست های کنترل و نظارت بر نرخ اجاره بها در مناطق پرتقاضا است. این مداخلات به صورت مستقیم بر کاهش قیمت های سفته بازانه تاثیر می گذارد و از این طریق دسترسی طبقات پایین به سرپناهی امن و باثبات را تسهیل می کند. علاوه بر این شهرداری ها نقش کلیدی در نوسازی و بازآفرینی بافت های فرسوده و ناکارآمد دارند. این فرآیند نه تنها ایمنی ساکنان را افزایش می دهد بلکه با ارائه تسهیلات نوسازی و مشوق های مالیاتی به سازندگان واحدهای مسکونی با قیمت کنترل شده را وارد چرخه عرضه می نماید. شهرداری ها همچنین می توانند از طریق ایجاد سازوکارهای مشارکتی و جذب سرمایه های خیرین و نهادهای توسعه ای منابع مالی جدیدی را برای حمایت مستقیم از دهک های پایین به کار گیرند. در نهایت این نقش آفرینی چند بعدی شامل سیاست گذاری، زمین کنترل، قیمت و تولید مسکن (حمایتی برای تحقق مفهوم شهر فراگیر Inclusive City) و تضمین پایداری اجتماعی در برابر نوسانات اقتصادی نه تنها یک انتخاب بلکه یک ضرورت اجتناب ناپذیر برای مدیریت شهری مدرن محسوب می شود. هدف پژوهش حاضر نقش شهرداری ها در تامین مسکن اقشار آسیب پذیر و ایجاد تعادل در بازار مسکن شهری مطالعه موردی کلانشهر ارومیه می باشد. مواد و روش شناسی: در این پژوهش از مدل TOPSIS فازی استفاده شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی - نظری و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی است. اطلاعات و داده های مورد نیاز از طریق روش کتابخانه ای جمع آوری شده است. این پژوهش با هدف تحلیل عمیق و کمی نقش محوری شهرداری کلانشهر ارومیه در مواجهه با بحران مسکن اقشار کم درآمد و تلاش برای ایجاد تعادل ساختاری در بازار شهری انجام شده است. در محیط های شهری پویایی همچون ارومیه مداخله صرفا مبتنی بر صدور مجوز کافی نبوده و نیازمند یک رویکرد سیاستی فعال و مدون از سوی نهاد مدیریتی محلی است؛ این نقش شامل سیاست گذاری های بلندمدت برای جلوگیری از تورم قیمت زمین و کنترل رشد افقی شهر است. یافته ها و نتیجه گیری: چالش اصلی این تحقیق اندازه گیری عملکرد چندوجهی شهرداری در مواجهه با معیارهای ذهنی و کیفی مانند «عدالت فضایی» و میزان رضایتمندی ساکنان مناطق هدف بود. برای غلبه بر این عدم قطعیت ذاتی، روش تصمیم گیری چندمعیاره TOPSIS فازی (Fuzzy TOPSIS) به عنوان ابزار تحلیلی اصلی انتخاب گردید. این روش امکان تبدیل داده های کیفی مبتنی بر نظرات خبرگان و داده های آماری پراکنده را به مجموعه های فازی فراهم آورد تا ارزیابی دقیق تری از گزینه های سیاستی میسر شود. معیارهای ارزیابی در این مطالعه شامل ابعاد مختلفی از جمله سرعت اجرایی پروژه های مسکن اجتماعی، تخصیص بودجه حمایتی به واحدهای فرسوده، میزان موفقیت در ایجاد کاربری های مختلط در طرح های جدید و شفافیت در فرآیندهای واگذاری زمین بود. با اعمال وزن های تخصیص داده شده در مدل فازی، استراتژی های مختلف شهرداری ارومیه برای تامین مسکن آسیب پذیر رتبه بندی شدند. نتایج تحلیل TOPSIS فازی حاکی از آن است که کارآمدترین اولویت عملیاتی برای شهرداری ارومیه نه تنها در افزایش تعداد واحدهای ساخته شده، بلکه در بهبود حکمرانی شهری و افزایش مشارکت ذینفعان در مراحل برنامه ریزی نهفته است. این یافته ها توالی بهینه تخصیص منابع را برای دستیابی به ثبات بازار مسکن شهری ارومیه و کاهش شکاف طبقاتی در زمینه سکونت ارائه می دهد و راهکاری مدون برای مدیریت پایدار شهری فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

شهرداریها ، مسکن اقشار آسیب پذیر ، بازار مسکن شهری ، کلانشهر ارومیه ، مدل TOPSIS