تحلیل جامعه شناختی پدیده «ویران شهر اداری» در ایران: مطالعه ای براساس نظریه آنومی دورکیم و بوروکراسی عقلانی وبر

فرسایش ساختاری و زوال کارایی در نظام های اداری، از عوامل بازدارنده توسعه و تهدیدی جدی برای سرمایه اجتماعی به شمار می رود. این پژوهش با هدف تحلیل جامعه شناختی پدیده «ویران شهر اداری» (به عنوان استعاره ای از نظامی ظاهرا برپا اما درون فرسوده) و با تمرکز بر تضاد بین منطق پاتریمونیال سنتی و بوروکراسی عقلانی- قانونی در ایران انجام شد. روش پژوهش از نوع تحلیلی- توصیفی و براساس مرور نظام مند اسناد، گزارش های رسمی (مانند گزارش های سازمان مدیریت و دیوان محاسبات) و منابع علمی معتبر (از جمله آثار وبر، دورکیم و تحلیل های داخلی) در بازه زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ بود. داده ها به روش کتابخانه ای جمع آوری و با تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که سه مضمون اصلی، شکل دهنده این ویران شهر اداری هستند: ۱) شکاف نسلی عمیق، ۲) فتور مدیریتی سیستماتیک، و ۳) نارسایی های ساختاری در نظام اداری که به صورت عینی در ناکامی ساختاری دستگاه های اجرایی تبلور یافته است. این سه عامل در تعامل با یکدیگر، شرایط «آنومی» یا بی هنجاری اداری را تشدید و پیوند اعتماد میان شهروندان و نظام اداری را تضعیف می کنند. بنابراین، نتیجه می گیرد که خروج از این وضعیت و جلوگیری از تحقق کامل این استعاره، مستلزم «بازپس گیری عقلانیت» از طریق نهادینه سازی شفافیت، حاکمیت قانون غیرشخصی، شایسته سالاری و احیای قرارداد اجتماعی اداری است.

کلیدواژه ها:

ویران شهر اداری ، بوروکراسی عقلانی ، آنومی ، شکاف نسلی ، نارسایی های ساختاری