مسئولیت بین المللی دولت ها در قبال نقض حقوق بشر ناشی از به کارگیری هوش مصنوعی و ربات های خودمختار

گسترش روزافزون فناوری های نوین، به ویژه هوش مصنوعی و ربات های خودمختار، تحولات عمیقی در ساختارهای حکمرانی، امنیت، خدمات عمومی و حتی تصمیم گیری های حیاتی ایجاد کرده است. در کنار کارکردهای مثبت این فناوری ها، بروز مخاطرات جدی برای حقوق بنیادین بشر، از جمله حق حیات، حق بر حریم خصوصی، اصل عدم تبعیض و حق دادرسی عادلانه، توجه جامعه بین المللی را به چالش های حقوقی ناشی از به کارگیری آن ها جلب کرده است. در این میان، پرسش اساسی آن است که در صورت وقوع نقض حقوق بشر ناشی از عملکرد یا تصمیمات سیستم های هوش مصنوعی و ربات های خودمختار، مسئولیت بین المللی دولت ها چگونه قابل تبیین و اعمال است. هدف اصلی این پژوهش، تبیین مبانی و ابعاد مسئولیت بین المللی دولت ها در قبال نقض حقوق بشر ناشی از استفاده، نظارت یا عدم کنترل موثر بر فناوری های هوش مصنوعی و ربات های خودمختار است. این تحقیق به روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، اسناد بین المللی، رویه های قضایی و نظریات دکترین حقوق بین الملل انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که علی رغم فقدان مقررات صریح و جامع بین المللی در خصوص هوش مصنوعی، اصول عام حقوق بین الملل، از جمله قواعد مربوط به انتساب فعل، تعهد به رعایت، حمایت و تضمین حقوق بشر، و اصل مراقبت مقتضی، قابلیت اعمال بر اقدامات دولت ها در حوزه فناوری های هوشمند را دارند. همچنین نتایج حاکی از آن است که دولت ها نمی توانند با استناد به ماهیت خودکار یا غیرانسانی این فناوری ها، از مسئولیت بین المللی خود شانه خالی کنند. در نهایت، ضرورت تدوین چارچوب های حقوقی بین المللی منسجم و تقویت نظام های نظارتی به عنوان راهکاری اساسی برای پیشگیری از نقض حقوق بشر مورد تاکید قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت بین المللی دولت ها ، حقوق بشر ، هوش مصنوعی ، ربات های خودمختار