بررسی رابطه هوش هیجانی و پیشرفت تحصیلی در مقطع ابتدایی

پیشرفت تحصیلی در مقطع ابتدایی، پایه گذار موفقیت های بعدی در مقاطع بالاتر و حتی عملکرد شغلی و اجتماعی در بزرگسالی است. در حالی که سال ها تصور می شد هوش شناختی (بهره هوشی) اصلی ترین پیش بین کننده پیشرفت تحصیلی است (پیاژه، ۱۹۷۰؛ اسپیرمن، ۱۹۲۷)، پژوهش های سه دهه اخیر نشان داده اند که هوش هیجانی – یعنی توانایی درک، ابراز، تنظیم و به کارگیری موثر هیجان ها – سهم قابل توجهی در تبیین تفاوت های فردی در عملکرد تحصیلی دانش آموزان دارد (سالووی و مایر، ۱۹۹۰؛ گلمن، ۱۹۹۵). این مقاله با روش مرور نظام مند و تحلیل ترکیبی، به بررسی رابطه هوش هیجانی و پیشرفت تحصیلی در دانش آموزان مقطع ابتدایی (پایه اول تا ششم) می پردازد. برای این منظور، ۹۷ مطالعه انجام شده در داخل و خارج از کشور (از سال ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۲) که دارای معیارهای ورود (همبستگی یا مقایسه گروهی با نمونه حداقل ۳۰ نفر، استفاده از پرسشنامه های استاندارد هوش هیجانی و شاخص های معتبر پیشرفت تحصیلی) بودند، تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد که بین هوش هیجانی و پیشرفت تحصیلی در مقطع ابتدایی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و میانگین وزنی ضریب همبستگی ۳۴/۰ به دست آمد (قاسمی و نادری، ۱۳۹۹؛ ماکاویلی و همکاران، ۲۰۲۱). این رابطه در پایه های چهارم تا ششم (۴۲/۰) به طور معناداری قوی تر از پایه های اول تا سوم (۲۴/۰) است (عابدی و همکاران، ۱۴۰۱). از میان مولفه های هوش هیجانی، «خودتنظیمی هیجانی» و «انگیزه پیشرفت» قوی ترین پیش بین کننده های پیشرفت تحصیلی هستند، در حالی که «همدلی» ضعیف ترین پیش بین کننده است (محمدی و احمدی، ۱۳۹۸؛ بشارت و همکاران، ۱۳۹۶). رابطه هوش هیجانی و پیشرفت تحصیلی در دختران (۴۰/۰) قوی تر از پسران (۳۱/۰) است، اما این تفاوت تنها در پایه های پنجم و ششم معنادار می باشد . همچنین این رابطه برای دروس زبانی و نگارشی (۴۴/۰) قوی تر از دروس ریاضی و علوم (۲۹/۰) است . مطالعات مداخله ای نیز تایید کرده اند که آموزش هوش هیجانی می تواند پیشرفت تحصیلی را به طور معناداری افزایش دهد (ترکاشوند و همکاران، ۱۳۹۸). بر اساس یافته ها، گنجاندن برنامه های آموزش هوش هیجانی در برنامه درسی مدارس ابتدایی، به ویژه برای پایه های چهارم تا ششم و با تاکید بر مولفه خودتنظیمی و انگیزه، توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، پیشرفت تحصیلی ، مقطع ابتدایی ، خودتنظیمی هیجانی.