ایران و قدرت های نوظهور (چین و روسیه) در نظم نوین جهانی؛ فرصت ها و چالش ها

نظم نوین جهانی که با افول هژمونی آمریکا و ظهور ساختاری چندقطبی همراه است، فرصتی تاریخی برای جمهوری اسلامی ایران جهت بازیابی جایگاه ژئوپلیتیک خود فراهم آورده است. این مقاله با رویکردی مثبت و آینده نگر و با بهره گیری از تلفیق نظریه های «واقع گرایی تدافعی» و «وابستگی متقابل پیچیده»، به تحلیل فرصت ها، دستاوردها و چالش های قابل مدیریت همگرایی ایران با دو قدرت نوظهور چین و روسیه می پردازد. یافته های مقاله نشان می دهد که ایران در سال های اخیر با اتخاذ استراتژی «موازنه هوشمند»، دستاوردهای ملموسی از جمله عضویت در سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس، افزایش ۵۸ درصدی ترانزیت، اتصال به شبکه مالی موازی سوئیفت و رشد ۲۹۰ درصدی صادرات نفت کسب کرده است. در حوزه ترانزیت، تکمیل کریدور شمال-جنوب (به ویژه قطعه رشت-آستارا) ایران را به هاب اتصال اوراسیا تبدیل خواهد کرد. در حوزه مالی، اتصال سامانه های بانکی ایران به SPFS روسیه و یوان دیجیتال چین، وابستگی به دلار را کاهش داده است. چالش های موجود از جمله رقابت پنهان چین و روسیه، اختلافات دریای خزر و فشارهای آمریکا، همگی با دیپلماسی فعال، نهادسازی سه جانبه و تنوع بخشی به شرکا، قابل مدیریت هستند. مقاله در پایان هفت توصیه سیاستی شامل نهادسازی منظم، تنوع بخشی به شرکا، تکمیل زیرساخت ها، دیپلماسی موازی با غرب، سرمایه گذاری در فناوری، تقویت دیپلماسی عمومی و ایجاد سازوکار ارزی مستقل ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

نظم نوین جهانی ، ایران ، چین ، روسیه ، همگرایی راهبردی ، کریدور شمال-جنوب ، بریکس ، سازمان همکاری شانگهای