مرزهای مشروعیت قانون گذاری عرفی از نظر شیخ فضل الله نوری

تمام فقهای شیعه در باب حرمت بدعت گذاری اتفاق نظر دارند، ولی به نظر می رسد در باب حدود و ثغور بدعت اتفاق نظری نیست. همین تفاوت دیدگاه، بنیان اختلاف نظر درباره اصل مشروعیت قانون گذاری و همچنین حدود و ثغور قانون گذاری مشروع در عصر مشروطه بوده است. در این مقاله تلاش شده با تمرکز بر آثار قلمی شیخ فضل الله نوری یا مکتوبات مورد تایید وی، دیدگاه ایشان در باب اصل مشروعیت قانون گذاری و همچنین حدود و ثغور قانون گذاری بشری مشروع تقریر شود. به اعتقاد شیخ، قانون گذاری به معنای وضع قانون، ورود به حوزه تشریع، و بدعت و حرام موبد است؛ اما تنظیم آیین نامه برای اجرای احکام شرع، و همچنین تنظیم عقود شرعی برای اداره جامعه از قبیل وکالت و اجاره چه در تشکیل ارتش و قوای نظامی و انتظامی و چه در امور خدماتی و شهری جائز و بلکه ضروری است؛ چنانکه التزام به تمام قراردادها از جانب طرف های قرارداد واجب است.

کلیدواژه ها:

قانون گذاری ، بدعت گذاری ، شیخ فضل الله نوری ، مشروطه خواهی.