آموزش تفکر انتقادی در برنامه درسی مدارس

هدف پژوهش حاضر بررسی جایگاه و شیوه های آموزش تفکر انتقادی در برنامه درسی مدارس است، زیرا در عصر اطلاعات و ارتباطات، توانایی تحلیل، ارزیابی و قضاوت منطقی درباره پدیده ها از ضروریات بنیادین برای دانش آموزان به شمار می رود. با وجود تاکید گسترده نظریه پردازان تعلیم و تربیت بر پرورش شهروندی نقاد و مسئول، شواهد تجربی نشان می دهد که نظام های آموزشی سنتی هنوز بر حافظه محوری و انتقال یک سویه اطلاعات تکیه دارند. این پژوهش کیفی با رویکرد تحلیل محتوای استقرایی، اسناد بالادستی برنامه درسی و نیز مصاحبه های نیمه ساختاریافته با پانزده معلم و پنج برنامه ریز درسی را بررسی کرده است. یافته ها حاکی از آن است که اگرچه در متون راهنما و اهداف کلی آموزش و پرورش به تفکر انتقادی اشاره شده، اما در عمل، محتوای کتب درسی، روش های ارزشیابی و الگوهای تدریس غالب، فرصت اندکی برای پرسش گری، استدلال آوری و مواجهه با مسائل چندوجهی فراهم می آورند. همچنین معلمان به دلیل نبود بسته های آموزشی مناسب، تراکم بالای ساعات درسی و ضعف در توانمندسازی حرفه ای، در اجرای روش های مبتنی بر تفکر انتقادی با دشواری جدی روبه رو هستند. بر مبنای یافته ها، مهم ترین موانع ساختاری شامل تمرکزگرایی در تصمیم گیری های آموزشی، تاکید صرف بر پاسخ های ازپیش تعیین شده و کم توجهی به فرایند پرسش سازی در کلاس درس است. در پایان پیشنهاد می شود بازنگری در سیاست های ارزشیابی، طراحی فعالیت های یادگیری مبتنی بر موقعیت های مسئله دار و گنجاندن واحد درسی مستقل برای تفکر انتقادی در برنامه درسی ملی مورد توجه جدی قرار گیرد. همچنین توانمندسازی معلمان از طریق کارگاه های تعاملی و بازتعریف نقش آنان از انتقال دهنده به تسهیل گر، گامی کلیدی در تحقق این هدف خواهد بود. این پژوهش بر ضرورت تغییر نگرش از آموزش به مثابه انباشت اطلاعات به سمت آموزش به مثابه خلق معنا و تحلیل نقادانه تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: تفکر انتقادی ، برنامه درسی مدارس ، پرسش گری ، توانمندسازی معلمان ، بازنگری آموزشی