تبیین مبانی حقوقی حق دسترسی برابر به خدمات شهری در پرتو اصل عدالت فضایی

دسترسی برابر به خدمات شهری، به عنوان یکی از مصادیق عینی حقوق شهروندی در عصر شهرنشینی، همواره محل مناقشه میان نظریه های توزیع فضا و الزامات حقوقی حاکم بر مدیریت شهری بوده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی حقوقی حق دسترسی برابر به خدمات شهری در پرتو اصل عدالت فضایی انجام شده است. این تحقیق با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده های کتابخانه ای، اسناد بین المللی، قوانین داخلی و منابع معتبر خارجی، به دنبال پاسخ به این پرسش است که «مبانی نظری و هنجاری حق دسترسی برابر به خدمات شهری بر اساس اصل عدالت فضایی چیست و این حق در نظام حقوقی ایران و اسناد بین المللی چگونه بازتاب یافته است؟» یافته های تحقیق نشان می دهد که حق دسترسی برابر به خدمات شهری ریشه در نظریه «حق به شهر» لوفور و هاروی دارد و در اسنادی چون منشور جهانی حق به شهر (مصوب ۲۰۰۴)، منشور اروپایی حقوق بشر در شهر (مصوب ۲۰۰۰) و قوانین کشورهایی مانند برزیل (قانون اساسنامه شهر ۲۰۰۱) و اکوادور (قانون اساسی ۲۰۰۸) به رسمیت شناخته شده است. در نظام حقوقی ایران، با وجود غنای اصول مرتبط با عدالت در قانون اساسی (اصول سوم، نوزدهم، بیست ونهم و چهل وسوم)، خلا جدی در شناسایی صریح «حق به شهر» و تضمین های رویه ای برای تحقق عدالت فضایی مشاهده می شود. نتیجه آنکه تحقق عدالت فضایی نیازمند گذار از رویکرد انتزاعی به حقوق شهروندی و حرکت به سوی نهادینه سازی سازوکارهای مشارکتی، شفافیت در تخصیص منابع و بازتوزیع عادلانه خدمات در بستر قضایی و فراقضایی است.

کلیدواژه ها:

حق دسترسی برابر ، خدمات شهری ، عدالت فضایی ، حق به شهر ، شهروندی ، عدالت توزیعی