تحلیل حقوقی تعارض منافع در شوراهای اسلامی شهر و شهرداری ها؛ راهکارهای پیشگیری و کنترل

زمینه و هدف: تعارض منافع به عنوان یکی از چالش های اساسی در حکمرانی شهری، می تواند کارآمدی نهادی و اعتماد عمومی را به طور جدی تضعیف کند. شوراهای اسلامی شهر و شهرداری ها به دلیل برخورداری از منابع مالی عظیم و اختیارات گسترده در حوزه هایی چون تغییر کاربری اراضی، صدور پروانه های ساختمانی و عقد قراردادهای شهری، از مستعدترین بسترها برای بروز تعارض منافع محسوب می شوند (گروسی، ۱۴۰۲؛ حسن نژاد و گروسی، ۲۰۲۵). پژوهش حاضر با هدف تحلیل حقوقی ابعاد و قلمرو تعارض منافع در شوراهای اسلامی شهر و شهرداری ها و ارائه راهکارهای پیشگیری و کنترل انجام شده است.ژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی است. داده ها به صورت کتابخانه ای (اسنادی) و با مراجعه به قوانین و مقررات داخلی، اسناد بین المللی، کتب و مقالات علمی فارسی و انگلیسی، گزارش های پژوهشی و رویه قضایی گردآوری شده است. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و تحلیل تطبیقی انجام شده است.یافته های پژوهش نشان می دهد که تعارض منافع در مدیریت شهری پدیده ای نظام مند و چندسطحی است که در تعامل میان ساختارهای سازمانی-کارکردی، چارچوب های حقوقی-قانونی و شبکه ذی نفعان بازتولید می شود (لطفی جبلی و سروش فر، ۲۰۲۵). مهمترین مصادیق تعارض منافع عبارتند از: خویشاوندگماری، مداخله در معاملات و مناقصات شهرداری، صدور مجوزها با انگیزه انتفاع شخصی، استخدام همزمان و پذیرش هدایا و امتیازات ویژه (گروسی، ۱۴۰۲). نظام حقوقی ایران علی رغم وجود احکام پراکنده در قوانینی چون اصل ۱۴۱ قانون اساسی، فاقد قانون جامع و منسجم در زمینه مدیریت تعارض منافع است (حسن نژاد و گروسی، ۲۰۲۵؛ مرکز پژوهش های مجلس، ۱۳۹۹). بررسی تطبیقی تجارب بین المللی نشان می دهد که کشورهای موفق از رویکردهای ترکیبی شامل تصویب قوانین شفاف، ایجاد نهادهای ناظر مستقل، الزام به افشای منافع، آموزش مستمر و سازوکارهای پاسخ گویی موثر بهره گرفته اند. مدیریت موثر تعارض منافع در شوراها و شهرداری ها نیازمند رویکردی تلفیقی است که همزمان به اصلاحات ساختاری و قانونی، شفاف سازی، تقویت نظارت و مدیریت شبکه های ذی نفع بپردازد. تصویب قانون جامع مدیریت تعارض منافع، ایجاد سامانه ثبت و افشای منافع، تدوین منشورهای اخلاقی، آموزش اجباری و نهادینه سازی فرهنگ پاسخ گویی از مهمترین راهکارهای پیشنهادی این پژوهش است.

کلیدواژه ها:

تعارض منافع ، مدیریت شهری ، شورای اسلامی شهر ، شهرداری ، فساد اداری ، شفافیت ، خویشاوندگماری ، اصل بی طرفی