مروری بر برنامه درسی مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی بر اساس مولفه های هوش فرهنگی

هوش فرهنگی به عنوان توانایی درک، انطباق و تعامل موثر با افراد با پیشینه های فرهنگی متفاوت، یکی از شایستگی های بنیادین در عصر جهانی سازی محسوب می شود. نظام آموزشی به ویژه در دوره دبستان، نقش کلیدی در پرورش این توانایی در دانش آموزان ایفا می کند. در این میان، کتاب مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی (پایه های چهارم، پنجم و ششم) به دلیل پرداختن به موضوعاتی مانند فرهنگ، آداب و رسوم، تاریخ و سبک زندگی اقوام مختلف، ظرفیت بالایی برای گنجاندن مولفه های هوش فرهنگی دارد. هدف مقاله حاضر، مرور مبانی نظری و پیشینه پژوهش در حوزه هوش فرهنگی و تحلیل محتوای کتاب های درسی دوره ابتدایی است. این مقاله ابتدا به تعریف هوش فرهنگی، نظریه ها و مدل های مرتبط (شامل مدل آنگ و ون دایک و مدل ارلی و انگ) می پردازد. سپس عوامل موثر بر توسعه هوش فرهنگی در دانش آموزان و پیامدهای آن (مانند سازگاری اجتماعی، کاهش تعصب و پیشرفت تحصیلی) بررسی می شود. در ادامه، اهمیت توجه به هوش فرهنگی در کتاب های درسی و جایگاه آن در مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی مورد بحث قرار می گیرد. یافته های مرور شده نشان می دهد که مولفه های هوش فرهنگی در کتاب های درسی ایران به طور متوازن توزیع نشده و بیشتر بر جنبه شناختی تاکید شده است. در پایان، خلاهای پژوهشی موجود و پیشنهادهایی برای پژوهش های آتی ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

هوش فرهنگی ، دوره دوم ابتدایی ، کتاب مطالعات اجتماعی ، تحلیل محتوا ، مرور روایی.