تبیین جایگاه عفو و گذشت در اخلاق اسلامی و امکان بهره گیری از آن در حل تعارضات دانش آموزان

تعارضات میان فردی دانش آموزان در مدارس، اگر با روش های تربیتی مناسب مدیریت نشوند، می توانند به افت تحصیلی، انزوا و مشکلات رفتاری منجر گردند. رویکردهای رایج حل تعارض یا کارآمدی لازم را ندارند یا با بافت فرهنگی-دینی ایران سازگار نیستند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با هدف تبیین جایگاه عفو و گذشت در اخلاق اسلامی و بررسی امکان بهره گیری از آن در حل تعارضات دانش آموزان انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در قرآن، احادیث و کتب اخلاقی اسلامی، عفو و گذشت نه به عنوان یک فضیلت منفعل، بلکه به عنوان یک راهبرد فعال، عزت آفرین و مشروط به اصلاح معرفی شده است. مولفه های کلیدی عبارتند از: عفو همراه با قدرت (نه ضعف)، عفو نیازمند مدیریت خشم (کظم غیظ)، عفو مشروط به اصلاح ، و عفو با پشتوانه انگیزشی دینی. تحلیل امکان بهره گیری در مدرسه نشان می دهد که با رعایت پنج شرط مستخرج از آیات و روایات (عفو همراه با عزت و قدرت مبتنی بر حدیث نبوی «من عفا عند القدره...»، عفو مشروط به اصلاح برگرفته از آیه «فمن عفا و اصلح...»، عفو پس از فروبردن خشم مبتنی بر آیه «الکاظمین الغیظ...»، عفو همراه با انگیزه دینی از آیه «الا تحبون ان یغفر الله لکم...»، و عدم کاربست عفو در تعارضات شدید برگرفته از روایت امام سجاد (ع) «حق من اساء الیک ان تعفو عنه...»)، می توان از عفو اسلامی به عنوان یک راهبرد تربیتی مکمل در کنار نظام انضباطی مدارس بهره گرفت. پژوهش حاضر نشان می دهد که اخلاق اسلامی ظرفیت بالایی برای بومی سازی روش های حل تعارض در مدارس ایران دارد و عفو و گذشت می تواند بدون تضعیف نظم مدرسه، به ترمیم روابط و رشد اخلاقی دانش آموزان کمک کند.

کلیدواژه ها:

عفو ، گذشت ، اخلاق اسلامی ، حل تعارض ، دانش آموزان ، مدرسه.