بررسی ساختار نمادین نقوش تزیینی مسجد جامع ورامین

مسجد جامع ورامین، یکی از برجسته ترین بناهای دوره ایلخانی است که به واسطه معماری و تزیینات خود جایگاهی ممتاز در تاریخ هنر اسلامی دارد و برخی پژوهشگران آن را نمونه ای کامل از شکل گیری الگوی مسجد سنتی ایرانی دانسته اند. در این بنا، گچبری، کاشی کاری و آرایه های متنوع هندسی و گیاهی، بخش عمده ای از سازمان بصری فضا را تشکیل می دهند و هر یک واجد لایه هایی از معنا هستند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختار نمادین نقوش تزیینی مسجد جامع ورامین انجام شده و با اتکا به مبانی نظری نمادشناسی در هنر اسلامی به ویژه دیدگاه هایی درباره پیوند صورت و معنا، نظم قدسی و بازنمایی مفاهیم متافیزیکی تلاش دارد نسبت میان الگوهای بصری و معانی نهفته در نظام فکری هنر اسلامی را تبیین کند. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و بر اساس مطالعه منابع تاریخی و بررسی میدانی، عناصر هندسی، گیاهی (اسلیمی و ختایی) و کتیبه ای را مورد تحلیل قرار می دهد. یافته ها نشان می دهد که ترکیب بندی های هندسی منظم در کنار نقوش گیاهی پویا، مفهوم «وحدت در کثرت» و حرکت از عالم محسوس به سوی معنا را القا می کنند. نتایج بیانگر آن است که با وجود تحولات سیاسی و فرهنگی دوره ایلخانی، تزیینات این بنا استمرار سنت های پیشین را حفظ کرده و ظرفیت بالایی برای تحلیل های نمادشناختی و معنا محور دارد.

کلیدواژه ها:

مسجد جامع ورامین ، نقوش تزیینی ، معماری اسلامی ، دوره ایلخانی ، ساختار نمادین ، نشانه سازی ، هنر اسلامی