مقایسه تاثیر آموزش والد محور و درمانگر محور در مداخلات زودهنگام کودکان پیش دبستانی

مداخلات زودهنگام در سال های نخست زندگی کودک، یکی از موثرترین راهبردها برای پیشگیری از تشدید مشکلات رشدی، ارتباطی و رفتاری و نیز ارتقای کیفیت زندگی کودکان و خانواده های آنان به شمار می آید. در این میان، دو رویکرد اصلی در طراحی و اجرای مداخلات زودهنگام بیش از دیگر الگوها مورد توجه متخصصان قرار گرفته است: رویکرد والد محور و رویکرد درمانگر محور. پژوهش حاضر با هدف مقایسه تاثیر این دو شیوه مداخله بر بهبود مهارت های ارتباطی و رفتاری کودکان پیش دبستانی انجام شد. روش پژوهش از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری را کودکان پیش دبستانی دارای نیاز به مداخله زودهنگام تشکیل دادند که از میان آنان ۴۵ کودک به صورت هدفمند انتخاب و در سه گروه ۱۵ نفره شامل گروه آموزش والد محور، گروه درمانگر محور و گروه کنترل جای دهی شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل چک لیست مهارت های ارتباطی، چک لیست رفتارهای سازشی و اجتماعی، و فرم های مشاهده والد و درمانگر بود. یافته ها نشان داد که هر دو رویکرد نسبت به گروه کنترل موجب بهبود معنادار در عملکرد کودکان شدند؛ با این حال، مداخله درمانگر محور در آموزش مهارت های پایه و ساختاریافته اثربخشی بیشتری داشت، در حالی که مداخله والد محور در تعمیم مهارت ها به محیط خانه، پایداری رفتارهای آموخته شده و بهبود کیفیت تعامل والد کودک موفق تر عمل کرد. نتایج همچنین نشان داد که رویکرد والد محور در صورت همراهی با آموزش مناسب، نظارت تخصصی و توجه به شرایط روانی و اجتماعی خانواده، می تواند به عنوان الگویی پایدار و کم هزینه در نظام های تربیتی و توان بخشی مورد استفاده قرار گیرد. بر این اساس، پژوهش حاضر الگوی تلفیقی و منعطفی را پیشنهاد می کند که در آن درمانگر در مرحله آغازین نقش ساختاردهنده و در مراحل بعدی نقش هدایت گر خانواده را بر عهده می گیرد. این الگو با نیازهای فرهنگی و آموزشی جامعه ایرانی سازگارتر بوده و می تواند راهنمایی برای برنامه ریزان، مربیان، درمانگران و خانواده ها باشد.کلیدواژه ها: مداخله زودهنگام، آموزش والد محور، آموزش درمانگر محور، کودکان پیش دبستانی، مهارت های ارتباطی، رفتارهای سازشی