طراحی، اعتبارسنجی و اجرای آزمایشی چارچوب آموزش کاربردی فلسفه دین در دوره متوسطه دوم: یک مطالعه طراحی توسعه با رویکرد اقدام پژوهی مشارکتی

پژوهش حاضر با هدف طراحی، اعتبارسنجی و اجرای آزمایشی یک چارچوب آموزشی کاربردی برای آموزش فلسفه دین در دوره متوسطه دوم انجام شد. مسئله اصلی پژوهش، ناکارآمدی نسبی الگوهای حافظه محور آموزش دینی در پاسخ گویی به نیازهای معرفتی، هویتی و وجودی نوجوانان و ضرورت بهره گیری از رویکردهای گفت وگومحور و استدلال بنیان در فرایند تربیت دینی بود. این مطالعه در قالب پژوهش طراحی و توسعه و با رویکرد اقدام پژوهی مشارکتی انجام شد. فرایند پژوهش در پنج مرحله شامل نیازسنجی، طراحی اولیه چارچوب، اعتبارسنجی توسط متخصصان، اجرای آزمایشی و بازنگری نهایی صورت گرفت. جامعه مشارکت کنندگان شامل متخصصان حوزه فلسفه دین، برنامه ریزی درسی و تعلیم و تربیت اسلامی و همچنین ۵۶ دانش آموز دوره متوسطه دوم بود. ابزارهای گردآوری داده شامل مشاهده ساختارمند، مصاحبه نیمه ساختاریافته، پرسشنامه نگرش سنج، چک لیست مشارکت و تحلیل محتوای گفت وگوهای کلاسی بود. روایی محتوایی ابزارها از طریق شاخص نسبت روایی محتوا و پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تایید شد. یافته ها نشان داد اجرای چارچوب پیشنهادی موجب افزایش مشارکت فعال دانش آموزان در مباحث کلاسی، ارتقای کیفیت گفت وگوهای آموزشی، تقویت استدلال ورزی و بهبود نگرش نسبت به پرسش گری و تفکر عقلانی در حوزه مسائل دینی شده است. همچنین نتایج حاکی از آن بود که بهره گیری از رویکردهای تعاملی و مبتنی بر تجربه زیسته می تواند به تعمیق فهم دینی و شکل گیری فضای یادگیری معنادارتر در کلاس های آموزش دینی کمک کند. با وجود محدودیت هایی نظیر حجم نمونه محدود و اجرای پژوهش در یک مدرسه، نتایج اولیه ظرفیت قابل توجه این چارچوب را برای توسعه برنامه های نوین آموزش دینی در نظام آموزشی کشور نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

فلسفه دین ، آموزش دینی ، طراحی و توسعه آموزشی ، اقدام پژوهی مشارکتی ، استدلال ورزی ، گفت وگوی عقلانی ، مشارکت یادگیرندگان.