سیر تطور اعتقاد به فره ایزدی در شاهنامه

«فر یا فره (فرره یا فرره) مفهومی در اساطیر ایرانی است. فر موهبت یا فروغی ایزدی است» (دوستخواه، ۱۳۸۱ : ۱۰۱۷). « شخص با انجام خویشکاری های خود و رسیدن به درجه ای از کمال به دست می آورد. عضو هر طبقه اجتماعی می تواند فر مربوط به خود را داشته باشد. در اساطیر ایران ترکیب های فره ایزدی، فره شاهی، فره ایرانی، فره کیانی، فره موبدی و فره پهلوانی بیشتر از بقیه به کار رفته اند. مشروعیت شاهان وابسته به فرهمندی ایشان بود. شاه مشروع، شاهی بود که فره شاهی داشته باشد که گاه به صورت فره ایزدی هم ذکر می شود. فر تنها متعلق به ایرانیان پاک است و با بدی کردن و غرور و امثال آن هم از دست می رود. در اساطیر ایران مواردی وجود دارد که به سبب غرور یا خطاهای بزرگ شاه فره از وی گسسته و مشروعیت ازدست رفته است. دو مثال کاووس و جمشید قابل ذکرند» (بهار مهرداد، ۱۳۸۴ : ۱۵۶). فر در شاهنامه به خوبی منعکس شده است. بارزترین جلوه فر تابندگی آن است. کسی که دارای فره است رخساری تابنده دارد. به تابندگی افراد فرهمند در اساطیر بسیار اشاره شده است. مثلا در شاهنامه چون طهمورث از بدی پالوده می گردد فره ایزدی از او جدا می شود. معروف ترین این تابندگی ها برای جمشید است چنان که جزء دوم نام وی «شید» به معنی درخشان است و نام اصلی وی «جم» است. فر گاهی با نمودهای سروش در کسانی چون کیومرث، هوشنگ، جمشید ، فریدون (دربند کردن ضحاک)، کیخسرو و اردشیر بابکان ظهور می شود . در مورد زال و رستم هم با نمودهای سیمرغ انعکاس پیدا می کند . فر هنگام گسستن از افراد یا پیوستن به ایشان نمودهای دیگری هم می یابد. آنچه از «فر» در منابع دیگر یافت می شود این است که « پرتو نگهبانی، تایید آسمانی، تداوم و استمرار، اقتدار و حاکمیت. فر کیانی و فر ایرانی و مظاهر آن در ادب فارسی با واژه های گوناگونی چون آهو و بره و درخت و تمثال های شهریاران در ادوار مختلف دیده شده است . فر ازلحاظ وجود دراندیشه و نژاد و قوم متفاوت بوده است .