تاثیر شایستگی های حرفه ای معلمان بر بهزیستی روان شناختی و سازگاری تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه ا

در عصر تحولات بنیادین آموزش و پرورش، نقش معلم از یک منتقل کننده دانش به یک تسهیل گر یادگیری، مربی رشد و حامی سلامت روان دانش آموزان ارتقا یافته است. این تحول، محوریت شایستگی های حرفه ای معلمان را در فرآیند آموزش برجسته تر ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر شایستگی های حرفه ای معلمان بر دو بعد حیاتی سلامت دانش آموزان، یعنی بهزیستی روان شناختی و سازگاری تحصیلی آنان در دوره متوسطه اول انجام شده است. این دوره سنی به دلیل تغییرات بیولوژیکی، شناختی و اجتماعی، از حساس ترین مراحل تحولی محسوب می شود و کیفیت تعاملات با معلم می تواند مسیر رشد فردی و تحصیلی دانش آموز را به طور معناداری تعیین کند (محمدی، ۱۴۰۰). مطالعات نشان می دهند که معلمان با صلاحیت، نه تنها دانش آموزان را به لحاظ علمی توانمند می سازند، بلکه محیطی حمایتی فراهم می کنند که منجر به تقویت سلامت روان و افزایش انگیزه برای سازگاری با محیط پیچیده مدرسه می شود (رضوی و نیک نژاد، ۱۴۰۲).هدف:هدف اصلی این پژوهش، تبیین و تحلیل مدل ساختاری تاثیر شایستگی های حرفه ای معلمان (شامل ابعاد دانشی، مهارتی و نگرشی) بر بهزیستی روان شناختی (شامل ابعاد خودپذیری، روابط مثبت، خودمختاری، تسلط بر محیط، رشد شخصی و معنای زندگی) و سازگاری تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه اول شهر تهران است.روش پژوهش:پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها توصیفی از نوع پیمایشی و از نظر تحلیل داده ها مبتنی بر مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) و تحلیل واریانس چند متغیره همزمان (MANCOVA) با استفاده از نرم افزارهای آماری AMOS و SPSS انجام پذیرفته است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره متوسطه اول (پایه های هفتم تا نهم) مشغول به تحصیل در مناطق آموزش و پرورش شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ می باشد. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برای جامعه نامحدود، به صورت تصادفی خوشه ای چند مرحله ای، ۴۰۰ نفر تعیین گردید. ابزارهای مورد استفاده شامل «پرسشنامه شایستگی حرفه ای معلمان» (بر اساس مدل های استاندارد ملی و بین المللی)، «مقیاس اندازه گیری بهزیستی روان شناختی ریف» (نسخه استاندارد شده فارسی) و «پرسشنامه سازگاری تحصیلی دانش آموزان» (بر اساس مدل های سنجش سازگاری مدرسه) بود. پایایی ابزارها با استفاده از آلفای کرونباخ مورد تایید قرار گرفت و روایی محتوایی و سازه ابزارها نیز مورد سنجش قرار گرفت.یافته ها:تحلیل داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) نتایج معناداری را نشان داد. شایستگی های حرفه ای معلمان تاثیر مثبت و معناداری بر بهزیستی روان شناختی دانش آموزان $(\beta = ۰.۵۸, p < ۰.۰۰۱)$ و سازگاری تحصیلی آنان $(\beta = ۰.۶۱, p < ۰.۰۰۱)$ دارد. علاوه بر این، مشخص گردید که بهزیستی روان شناختی دانش آموزان نقش میانجی معناداری در رابطه بین شایستگی های حرفه ای معلمان و سازگاری تحصیلی ایفا می کند $(\beta_{میانجی} = ۰.۳۵, p < ۰.۰۱)$. شاخص های برازش مدل SEM (مانند $\chi^۲/df = ۱.۸۵$, CFI = ۰.۹۵, RMSEA = ۰.۰۵) مطلوبیت مدل را تایید کردند. نتایج MANCOVA نیز نشان داد که گروه های دانش آموزان با معلمان دارای شایستگی بالاتر، به طور معناداری نمرات بالاتری در ابعاد بهزیستی روان شناختی و سازگاری تحصیلی کسب نموده اند.نتیجه گیری:نتایج این پژوهش به وضوح نشان می دهد که سرمایه گذاری بر ارتقاء شایستگی های حرفه ای معلمان، نه تنها بازدهی آموزشی، بلکه سلامت روانی و توانایی دانش آموزان در مواجهه موفقیت آمیز با الزامات محیط مدرسه را به شدت تقویت می کند. کیفیت تعامل معلم و دانش آموز، که متاثر از شایستگی های معلم است، عاملی کلیدی در شکل دهی به تجربه مدرسه دانش آموزان دوره متوسطه اول است.