سیاست گذاری شهری برای مقابله با گسترش افقی شهرها

گسترش افقی شهرها (Urban Sprawl) به عنوان یکی از مهم ترین چالش های مدیریت و برنامه ریزی شهری در دهه های اخیر شناخته می شود که پیامدهایی همچون افزایش مصرف زمین، وابستگی به خودرو، افزایش هزینه های زیرساختی، تخریب محیط زیست و تشدید نابرابری های فضایی را به دنبال دارد. این پدیده عمدتا در نتیجه ضعف نظام های سیاست گذاری شهری، ناکارآمدی ابزارهای کنترلی کاربری زمین و نبود هماهنگی میان برنامه ریزی فضایی و سیاست های توسعه شهری شکل می گیرد. از این رو، تدوین چارچوب های سیاستی کارآمد برای مدیریت رشد شهری و جلوگیری از گسترش پراکنده شهرها به یکی از اولویت های اصلی نظام های حکمرانی شهری تبدیل شده است. هدف اصلی این پژوهش، تبیین و ارائه چارچوبی سیاست گذاری محور برای کنترل و مدیریت گسترش افقی شهرها از طریق شناسایی ابزارها و رویکردهای نوین سیاستی در برنامه ریزی شهری است.این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی–تحلیلی است و با بهره گیری از روش مطالعه اسنادی و تحلیل تطبیقی ادبیات نظری و تجربی در حوزه برنامه ریزی شهری انجام شده است. داده های پژوهش از طریق بررسی منابع علمی معتبر، گزارش های بین المللی و مطالعات منتشر شده در پایگاه های علمی مرتبط با توسعه شهری و سیاست گذاری فضایی گردآوری شده و سپس با استفاده از روش تحلیل مضمون و ترکیب مفهومی مورد بررسی قرار گرفته اند. در این فرآیند، مهم ترین سیاست ها، ابزارها و راهبردهای مورد استفاده در کنترل گسترش افقی شهرها در چارچوب های مختلف برنامه ریزی شهری استخراج و طبقه بندی شده اند.نتایج پژوهش نشان می دهد که مقابله موثر با گسترش افقی شهرها مستلزم اتخاذ رویکردی یکپارچه در سیاست گذاری شهری است که ترکیبی از ابزارهای تنظیم کاربری زمین، سیاست های تشویقی توسعه درون زا، تقویت توسعه مبتنی بر حمل ونقل همگانی، بازآفرینی بافت های شهری، افزایش تراکم هوشمند و ایجاد محدودیت های رشد شهری را در بر گیرد. همچنین یافته ها بیانگر آن است که موفقیت این سیاست ها به میزان هماهنگی میان سطوح مختلف حکمرانی شهری، وجود نظام برنامه ریزی فضایی منسجم و مشارکت ذی نفعان در فرآیند سیاست گذاری وابسته است. بر این اساس، پژوهش حاضر با ارائه چارچوبی مفهومی برای سیاست گذاری مقابله با گسترش افقی شهرها، می تواند به عنوان مبنایی برای توسعه راهبردهای موثر در مدیریت رشد شهری و حرکت به سوی الگوهای توسعه پایدار و فشرده شهری مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

گسترش افقی شهر ، سیاست گذاری شهری ، توسعه فشرده شهری ، مدیریت رشد شهری ، برنامه ریزی کاربری زمین ، توسعه پایدار شهری