ارزیابی رضایت شهروندان از کیفیت بصری معابر اصلی

کیفیت بصری معابر اصلی شهری به عنوان یکی از مولفه های کلیدی کیفیت محیط شهری، نقشی اساسی در شکل گیری ادراک شهروندان، حس تعلق، امنیت ذهنی و رضایت از زندگی شهری ایفا می کند. با وجود گسترش مطالعات در حوزه طراحی شهری، هنوز چارچوبی یکپارچه و شهروند محور برای سنجش رضایت از کیفیت بصری معابر اصلی ارائه نشده است. هدف پژوهش حاضر، تدوین و آزمون یک مدل مفهومی جامع برای ارزیابی رضایت شهروندان از کیفیت بصری معابر اصلی با تاکید بر شاخص های ادراکی، کالبدی و معنایی است. روش تحقیق به صورت ترکیبی (کمی–کیفی) و از نوع کاربردی–توسعه ای طراحی شده است. در مرحله نخست، از طریق مرور نظام مند منابع علمی به روز (۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵) و تحلیل محتوای پژوهش های مرتبط، مولفه های موثر بر کیفیت بصری معابر استخراج و در قالب سه بعد اصلی شامل «انسجام و خوانایی بصری»، «تنوع و سرزندگی محیطی» و «آسایش و هویت مکانی» طبقه بندی شد. در مرحله دوم، چارچوب پیشنهادی با استفاده از تکنیک دلفی و نظر خبرگان حوزه طراحی شهری اعتبارسنجی گردید. سپس به منظور سنجش میزان تاثیر هر بعد بر رضایت شهروندان، یک مدل تحلیلی مبتنی بر معادلات ساختاری طراحی و روابط بین متغیرها تحلیل شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که کیفیت بصری معابر اصلی پدیده ای چندبعدی است و بیشترین تاثیر بر رضایت شهروندان مربوط به مولفه «انسجام و خوانایی بصری» (شامل نظم نماها، تناسبات حجمی، ریتم بصری و کاهش آشفتگی تبلیغاتی) است. پس از آن، «آسایش و ادراک امنیت محیطی» و سپس «تنوع و جذابیت بصری» در رتبه های بعدی قرار می گیرند. نتایج همچنین نشان می دهد که ادراک ذهنی شهروندان از کیفیت بصری، بیش از شاخص های صرفا کالبدی، تحت تاثیر تعامل بین عناصر فیزیکی و تجربه زیسته کاربران فضاست. نوآوری پژوهش حاضر در ارائه یک مدل یکپارچه ارزیابی رضایت بصری مبتنی بر ادراک شهروندان و ترکیب هم زمان شاخص های عینی و ذهنی است که می تواند به عنوان ابزاری کاربردی برای برنامه ریزان و مدیران شهری در سیاست گذاری های طراحی و ساماندهی معابر اصلی مورد استفاده قرار گیرد. این چارچوب قابلیت انطباق با بافت های مختلف شهری را داشته و می تواند مبنایی برای تدوین دستورالعمل های ارتقای کیفیت بصری در مقیاس شهری باشد.

کلیدواژه ها:

کیفیت بصری ، رضایت شهروندان ، معابر اصلی ، ادراک محیطی ، طراحی شهری ، خوانایی بصری ، هویت مکانی ، ارزیابی محیط شهری