راهکارهای عملی کاهش اضطراب تحصیلی در دانش آموز یتیم با رویکرد داستان درمانی و حمایت همسالان

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اجرای راهکارهای عملی برای کاهش اضطراب تحصیلی دانش آموز یتیم پایه سوم ابتدایی با نام مستعار «سعید» در یک مدرسه روستایی محروم (دبستان کاوش، روستای معدن قلعه زری، شهرستان خوسف، خراسان جنوبی) انجام شد. روش پژوهش، مطالعه موردی کیفی از نوع اقدام محور با طرح مداخله ای در چهار مرحله (تشخیص، طراحی مداخله، اجرا، ارزیابی) بود. سعید ۸ ساله، فاقد پدر، با مادر کم سواد و سه خواهر کوچک تر، نشانه های شدید اضطراب جدایی، ترس از ارزیابی منفی، افت تحصیلی و گوشه گیری در کلاس را داشت. مداخله به مدت ۱۰ هفته شامل سه راهکار اصلی بود: (الف) داستان درمانی با ۸ جلسه خوانش و بازگویی داستان های مقاومت و امید، (ب) حمایت همسالان از طریق جفت سازی با دانش آموز همکلاسی «امیر» (با اختلال نوشتن اما دارای روابط اجتماعی خوب)، (پ) ارتباط هفتگی با مادر (مشاوره غیرمستقیم و تکالیف ساده مشارکتی). داده ها با استفاده از پرسشنامه اضطراب اسپنس (فرم معلم)، مشاهده رفتار روزانه و مصاحبه نیمه ساختاریافته با مادر جمع آوری شد. یافته ها نشان داد که نمره اضطراب کلی سعید از ۴۸ (سطح بالینی) به ۲۴ (زیر نقطه برش) کاهش یافت (۵۰٪ کاهش). رفتارهای مشاهده ای شامل کاهش گریه در کلاس (از ۳ بار در هفته به ۰)، افزایش مشارکت داوطلبانه (از صفر به ۴ بار در هفته) و بهبود نمرات ریاضی و فارسی (از ۱۰ به ۱۴ از ۲۰) بود. نتیجه گیری می شود که تلفیق داستان درمانی با حمایت همسالان و همراهی مادر، حتی در بافت روستایی و بدون حضور مشاور، می تواند اضطراب تحصیلی دانش آموزان یتیم را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

کلیدواژه ها:

اضطراب تحصیلی ، دانش آموز یتیم ، داستان درمانی ، حمایت همسالان ، مدرسه روستایی ، مطالعه موردی