چگونه توانستم مشارکت دانش آموزان را در فعالیت های داوطلبانه و اجتماعی افزایش دهم؟

مشارکت دانش آموزان در فعالیت های داوطلبانه و اجتماعی یکی از مهم ترین ابعاد تربیت اجتماعی، اخلاقی و شهروندی در نظام آموزشی به شمار می آید و نقش بسزایی در شکل گیری شخصیت متعادل، مسئولیت پذیر و جامعه پذیر آنان دارد. مدارس به عنوان اصلی ترین نهاد تربیتی پس از خانواده، علاوه بر انتقال دانش و مهارت های آموزشی، وظیفه دارند زمینه رشد اجتماعی دانش آموزان را نیز فراهم آورند تا آنان بتوانند در آینده به عنوان شهروندانی آگاه، متعهد و اثرگذار در جامعه ایفای نقش کنند. فعالیت های داوطلبانه و اجتماعی از جمله برنامه هایی هستند که می توانند روحیه همکاری، نوع دوستی، مشارکت جویی، مسئولیت پذیری، احترام به حقوق دیگران و احساس تعلق به جامعه را در دانش آموزان تقویت نمایند. با این حال، در بسیاری از مدارس مشاهده می شود که دانش آموزان تمایل چندانی به حضور در این گونه فعالیت ها ندارند و مشارکت آنان در برنامه های اجتماعی و فرهنگی محدود است.در سال تحصیلی جاری، اینجانب به عنوان معلم/دبیر مدرسه، طی مشاهدات مستمر و تعامل روزانه با دانش آموزان، متوجه شدم که میزان مشارکت آنان در فعالیت های داوطلبانه و اجتماعی مدرسه در سطح مطلوبی قرار ندارد. بسیاری از دانش آموزان از حضور در برنامه های فرهنگی، فعالیت های زیست محیطی، امور خیریه، همکاری در برگزاری مناسبت های مدرسه، فعالیت های گروهی و سایر برنامه های مشارکتی استقبال نمی کردند و تنها تعداد محدودی از آنان در این فعالیت ها حضور فعال داشتند. این وضعیت علاوه بر کاهش میزان همکاری و تعامل میان دانش آموزان، موجب تضعیف روحیه مسئولیت پذیری، کاهش احساس تعلق به محیط مدرسه و محدود شدن فرصت های رشد مهارت های اجتماعی در آنان شده بود. از این رو، مسئله کاهش مشارکت دانش آموزان در فعالیت های داوطلبانه و اجتماعی به عنوان یک چالش تربیتی مورد توجه قرار گرفت و ضرورت یافت تا با بهره گیری از روش اقدام پژوهی، علل این مسئله شناسایی و برای رفع آن راهکارهای موثر طراحی و اجرا شود.پژوهش حاضر با هدف افزایش میزان مشارکت دانش آموزان در فعالیت های داوطلبانه و اجتماعی و تقویت روحیه همکاری و مسئولیت پذیری در آنان انجام شد. در این اقدام پژوهی، ابتدا از طریق مشاهده مستقیم، گفت وگو با دانش آموزان، مصاحبه با والدین و همکاران آموزشی و همچنین مطالعه منابع مرتبط، اطلاعات لازم درباره عوامل موثر بر کاهش مشارکت دانش آموزان جمع آوری گردید. نتایج بررسی ها نشان داد که عواملی نظیر آگاهی ناکافی دانش آموزان از اهمیت فعالیت های اجتماعی، نبود انگیزه کافی، عدم جذابیت برخی برنامه ها، کمبود فرصت برای مشارکت واقعی در تصمیم گیری ها، ترس از پذیرش مسئولیت و نبود نظام تشویقی مناسب از جمله مهم ترین دلایل کاهش حضور دانش آموزان در این فعالیت ها محسوب می شوند.

کلیدواژه ها:

اقدام پژوهی ، مشارکت اجتماعی ، فعالیت داوطلبانه ، دانش آموزان ، مسئولیت پذیری