بررسی راهبردی موانع اشتغال و اثربخشی مداخلات روان شناختی و آموزشی بر اشتغال پذیری دانش آموزان دارای معلولیت جسمی-حرکتی

ورود دانش آموزان دارای معلولیت جسمی-حرکتی به بازار کار، فرآیندی پیچیده است که تحت تاثیر تعامل متقابل عوامل فردی، ساختاری و نگرشی قرار دارد. این پژوهش با هدف واکاوی موانع کلیدی اشتغال و بررسی نقش مداخلات توانمندسازی، به ویژه آموزش مشاوره شغلی مبتنی بر رویکرد شناختی-اجتماعی، انجام شده است. روش تحقیق، مروری-تحلیلی با رویکرد توصیفی است و داده ها از طریق گردآوری و تحلیل انتقادی پژوهش های داخلی معتبر (شامل مطالعات کیفی، کمی و ترکیبی) در بازه زمانی ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۳ استخراج شده اند. یافته ها نشان می دهد که موانع اشتغال در سه لایه اصلی دسته بندی می شوند: الف) موانع ساختاری و زیرساختی شامل عدم دسترسی پذیری فیزیکی مدارس و محیط های کاری، ب) موانع نگرشی و اجتماعی شامل تبعیض کارفرمایان و انگ زنی اجتماعی، و ج) موانع فردی و روان شناختی شامل ضعف در خودکارآمدی شغلی و مهارت های کارآفرینی. نتایج حاکی از آن است که تمرکز صرف بر آموزش های فنی وحرفه ای کافی نیست؛ بلکه مداخلاتی که بر تقویت «خودکارآمدی کارآفرینی» و «مهارت های مقابله ای» از طریق مشاوره شغلی شناختی-اجتماعی تمرکز دارند، تاثیر معناداری بر کاهش اضطراب شغلی و افزایش تمایل به اشتغال دارند. همچنین، تجارب زیسته دانشجویان و دانش آموزان نشان می دهد که آموزش فراگیر و حضور در محیط های ترکیبی، نقش تسهیل گری مهمی در توسعه مهارت های اجتماعی ایفا می کند. نتیجه گیری نهایی بر ضرورت طراحی بسته های مداخله ای چندوجهی که همزمان بر اصلاح محیط، تغییر نگرش کارفرمایان و توانمندسازی روان شناختی دانش آموزان متمرکز است، تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

معلولیت جسمی-حرکتی ، خودکارآمدی کارآفرینی ، مشاوره شغلی شناختی-اجتماعی ، موانع اشتغال ، آموزش فراگیر