مرور تحلیلی راهبردهای مدیریت کیفیت و ایمنی کارگاه های هنرستانی: مرور تجارب جهانی و الزامات بومی سازی در نظام آموزش وپرورش ایران

کارگاه های هنرستانی در ایران بستر اصلی تربیت نیروی کار ماهر به شمار می روند، اما فرسودگی تجهیزات و ضعف نظام مند مدیریت ایمنی، به طور هم زمان کیفیت آموزش و سلامت هنرجویان را تهدید می کند. این پژوهش با هدف مرور تحلیلی راهبردهای جهانی مدیریت کیفیت و ایمنی در کارگاه های فنی وحرفه ای و شناسایی الزامات بومی سازی آن ها در نظام آموزش وپرورش ایران انجام شد. روش پژوهش، مرور نظام مند کیفی از نوع سنتز روایی انتقادی بود که با جستجو در پایگاه های Scopus، Web of Science، PubMed، SID و Magiran و نیز گزارش های سازمان بین المللی کار و یونسکو-یونیوک برای بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ اجرا گردید. پس از پالایش ۱۸۳ سند بر اساس معیارهای شمول و حذف، ۴۱ منبع نهایی با تکنیک تحلیل مضمون شش مرحله ای براون و کلارک کدگذاری شدند. یافته ها به شناسایی شش راهبرد اصلی شامل استقرار سیستم مدیریت یکپارچه هنرستانی، طراحی ارگونومیک و انسان محور فضای کارگاهی، آموزش ایمنی مبتنی بر شایستگی و شبیه سازی، حکمرانی داده محور حوادث و شبه حوادث، مدیریت ریسک پویا و نقطه ای، و برنامه سفیران ایمنی هنرجو-هنرآموز انجامید. سنتز نهایی این راهبردها به ظهور مفهوم محوری «مدرسه ایمن-مولد» منتهی شد که در آن ایمنی نه یک هزینه جانبی، بلکه پیش ران بهره وری و کیفیت آموزشی است. نتایج نشان داد که بومی سازی این راهبردها مستلزم بازنگری استانداردهای سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، اصلاح پوشش بیمه حوادث هنرجویان، راه اندازی سامانه ملی ثبت شبه حوادث هنرستانی، و اجرای برنامه سفیران ایمنی با بهره گیری از ظرفیت فرهنگ مشارکتی هم سالان است.

کلیدواژه ها:

مدیریت کیفیت ، ایمنی کارگاهی ، هنرستان ، آموزش فنی وحرفه ای ، بومی سازی ، ایران.