ارزیابی اثرات مداخلات بازآفرینی شهری بر عدالت فضایی در کلان شهرها

در دهه های اخیر، بازآفرینی شهری به عنوان یکی از مهم ترین رویکردهای سیاست گذاری و برنامه ریزی شهری برای مواجهه با مسائل ناشی از فرسودگی بافت ها، نابرابری های فضایی و افت کیفیت محیط شهری در کلان شهرها مطرح شده است. با این حال، تجربه های مختلف نشان می دهد که مداخلات بازآفرینی شهری همواره پیامدهای یکسانی نداشته و در برخی موارد علاوه بر بهبود شرایط کالبدی و اقتصادی، موجب تشدید نابرابری های اجتماعی–فضایی، افزایش قیمت زمین و مسکن و حتی جابجایی ساکنان کم درآمد شده است. از این رو، بررسی ارتباط میان بازآفرینی شهری و عدالت فضایی به یکی از موضوعات مهم در مطالعات شهری تبدیل شده است. هدف اصلی این پژوهش، تبیین و ارزیابی اثرات مداخلات بازآفرینی شهری بر تحقق عدالت فضایی در کلان شهرها و ارائه یک چارچوب مفهومی برای تحلیل ابعاد مختلف این رابطه است.روش تحقیق در این پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات نظری و پژوهش های علمی مرتبط با مفاهیم بازآفرینی شهری، عدالت فضایی و برنامه ریزی شهری در بازه زمانی سال های اخیر است. داده های پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه ای و بررسی منابع علمی معتبر گردآوری شده و با استفاده از تحلیل مفهومی و ترکیب دیدگاه های نظری، ابعاد مختلف اثرگذاری مداخلات بازآفرینی شهری بر عدالت فضایی استخراج و دسته بندی شده است. در این راستا، رویکردهای نظری مرتبط با عدالت شهری، حق به شهر و برنامه ریزی عدالت محور مورد تحلیل قرار گرفته و بر اساس آن ها چارچوبی تحلیلی برای ارزیابی پیامدهای اجتماعی و فضایی مداخلات بازآفرینی شهری ارائه شده است.یافته های پژوهش نشان می دهد که اثرات بازآفرینی شهری بر عدالت فضایی را می توان در چهار بعد اصلی شامل عدالت توزیعی، عدالت رویه ای، عدالت بازشناختی و عدالت بین نسلی مورد بررسی قرار داد. نتایج حاکی از آن است که در صورت فقدان سیاست های حمایتی و مشارکت واقعی ساکنان، مداخلات بازآفرینی شهری می تواند به تقویت فرآیندهایی نظیر جنتریفیکیشن، افزایش نابرابری در دسترسی به خدمات شهری و طرد اجتماعی گروه های کم درآمد منجر شود. در مقابل، چنانچه این مداخلات با رویکردی یکپارچه، مشارکتی و عدالت محور طراحی و اجرا شوند، می توانند به بهبود توزیع خدمات شهری، افزایش فرصت های اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی در مناطق شهری کمک کنند. بر این اساس، پژوهش حاضر با ارائه یک چارچوب مفهومی برای ارزیابی عدالت محور مداخلات بازآفرینی شهری، تلاش می کند زمینه ای برای تحلیل دقیق تر پیامدهای اجتماعی–فضایی این سیاست ها در کلان شهرها فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، عدالت فضایی ، کلان شهر ، برنامه ریزی شهری ، جنتریفیکیشن ، حق به شهر.