طراحی الگوی مهارت های زندگی و خودمراقبتی برای دانش آموزان دختر در محیط شبانه روزی

زندگی در مدارس شبانه روزی به دلیل دوری از خانواده و نیاز به مدیریت مستقل امور روزمره، دختران نوجوان را با چالش های متعددی در حوزه خودمراقبتی و مهارت های زندگی روبه رو می سازد. این پژوهش با هدف طراحی و اعتباریابی الگوی مهارت های زندگی و خودمراقبتی متناسب با نیازهای دانش آموزان دختر مقطع متوسطه اول در محیط شبانه روزی انجام شده است.روش کار: پژوهش از نوع آمیخته (کیفی-کمی) با طرح اکتشافی متوالی است. در بخش کیفی، با ۱۸ نفر از دانش آموزان، والدین، مشاوران و مربیان خوابگاه به روش نمونه گیری هدفمند و اشباع نظری مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام شد. داده ها با روش تحلیل تماتیک (تحلیل مضمون) مورد تحلیل قرار گرفتند. در بخش کمی، الگوی مستخرج در قالب پرسشنامه محقق ساخته با مشارکت ۱۲۰ دانش آموز از سه مدرسه شبانه روزی دخترانه استان کهگیلویه و بویراحمد اعتباریابی شد. روایی محتوایی با نظر ۱۰ متخصص و پایایی با آلفای کرونباخ (۰/۸۹=α)تایید گردید.یافته ها: تحلیل مصاحبه ها به شناسایی ۵ مضمون اصلی و ۲۲ مضمون فرعی انجامید. مضامین اصلی شامل: «خودمراقبتی جسمانی» (تغذیه سالم، بهداشت فردی، خواب کافی، فعالیت بدنی)، «خودمراقبتی روانی-عاطفی» (مدیریت استرس، تنظیم هیجان، مقابله با دلتنگی، افزایش عزت نفس)، «مهارت های ارتباطی و اجتماعی» (جرئت ورزی، حل تعارض، همدلی، ارتباط موثر با همسالان و کارکنان)، «مهارت های مدیریت زمان و وظایف» (برنامه ریزی درسی، اولویت بندی، مدیریت هزینه و وسایل شخصی) و «خودمراقبتی معنوی و ارزشی» (تقویت باورهای دینی، هدف مندی، امیدواری) بود. اعتباریابی الگو نشان داد که دانش آموزان در مولفه های خودمراقبتی روانی-عاطفی و مهارت های ارتباطی کمترین نمره را داشتند که بیانگر نیاز فوری به مداخلات آموزشی در این حوزه هاست (کاظمی و همکاران، ۱۳۹۸). آزمون تی مستقل نشان داد که بین دانش آموزان پایه اول و سوم از نظر مهارت های خودمراقبتی تفاوت معناداری وجود دارد (۰/۰۰۱>p)که حاکی از افزایش تدریجی این مهارت ها با تجربه زندگی شبانه روزی است.نتیجه گیری: الگوی طراحی شده با تاکید بر پنج حوزه اصلی، می تواند به عنوان چارچوبی نظام مند برای تدوین برنامه های آموزشی مهارت های زندگی و خودمراقبتی در مدارس شبانه روزی دخترانه مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد می شود این الگو در قالب کارگاه های آموزشی ماهانه و ادغام در برنامه هفتگی پرورشی مدارس اجرا شود.

کلیدواژه ها:

مهارت های زندگی ، خودمراقبتی ، مدارس شبانه روزی ، دختران نوجوان ، توانمندسازی روانی-اجتماعی