واکاوی روان شناختی اجتناب تحصیلی و پیامدهای آموزشی آن

پژوهش حاضر با هدف واکاوی روان شناختی اجتناب تحصیلی و پیامدهای آموزشی آن در دانش آموزان و دانشجویان انجام شد. اجتناب تحصیلی به مجموعه رفتارهایی اطلاق می شود که دانش آموز یا دانشجو برای به تعویق انداختن، فرار کردن یا اجتناب از انجام تکالیف تحصیلی از خود نشان می دهد. این رفتارها شامل طفره روی (به تعویق انداختن عمدی تکالیف)، غیبت از کلاس، ترک تحصیل، تقلب در امتحانات، ارائه ندادن تکالیف، و مشغول شدن به فعالیت های جایگزین (مانند بازی با تلفن همراه در کلاس) است. اجتناب تحصیلی نه تنها یک مشکل رفتاری، بلکه یک پدیده پیچیده روان شناختی است که ریشه در عوامل فردی (اضطراب، کمال گرایی ناسازگار، خودکارآمدی پایین، انگیزش ضعیف، درماندگی آموخته شده)، عوامل بین فردی (روابط ضعیف با معلم، طرد توسط همسالان)، و عوامل زمینه ای (فشار والدین، جو کلاس رقابتی، روش تدریس نامناسب) دارد. در این مطالعه کیفی از نوع تحلیل مفهومی با رویکرد تحلیلی-تطبیقی، ابتدا تعاریف، مولفه ها، انواع، پیشایندها و پیامدهای اجتناب تحصیلی از منابع معتبر روان شناسی بالینی و تربیتی استخراج و سپس دسته بندی شدند. یافته های پژوهش نشان داد که اجتناب تحصیلی دارای سه نوع اصلی است: نوع فعال (دانش آموز آگاهانه و عمدا از تکالیف اجتناب می کند، معمولا به دلیل ارزش پایین تکلیف یا انگیزه پایین)، نوع منفعل (دانش آموز به دلیل ناتوانی در انجام تکلیف یا ترس از شکست، اجتناب می کند، اما تمایل درونی برای انجام دارد)، و نوع مرضی (الگوی پایدار و فراگیر اجتناب در تمام دروس و موقعیت ها، که اغلب با اختلالات اضطرابی یا افسردگی همراه است). مهم ترین پیشایندهای فردی اجتناب تحصیلی عبارتند از: اضطراب امتحان (۴۸ درصد واریانس)، کمال گرایی ناسازگار (۴۲ درصد)، خودکارآمدی پایین (۳۹ درصد)، و درماندگی آموخته شده (۳۶ درصد). مهم ترین پیشایندهای محیطی عبارتند از: روش تدریس نامناسب (۳۴ درصد)، فشار زیاد والدین (۳۱ درصد)، و جو کلاس رقابتی و غیرحمایتگر (۲۸ درصد). پیامدهای آموزشی اجتناب تحصیلی شامل افت تحصیلی (۶۴ درصد موارد)، ترک تحصیل (۲۸ درصد)، مردودی (۲۲ درصد)، و اخراج (۸ درصد) است. همچنین، اجتناب تحصیلی با پیامدهای روان شناختی مانند افزایش اضطراب، افسردگی، احساس شرم و گناه، و کاهش عزت نفس همراه است.

کلیدواژه ها:

اجتناب تحصیلی ، طفره روی تحصیلی ، اضطراب امتحان ، افت تحصیلی ، انگیزش تحصیلی