آینده پژوهی رفتار سازمانی کارکنان دولت در عصر هوش مصنوعی:چالش ها، فرصت ها و سناریوهای پیشرو

گسترش سریع فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی، سازمان های دولتی را با دگرگونی های عمیق در ساختار تصمیم گیری، الگوهای تعامل، تعریف نقش های شغلی و شیوه های ارائه خدمات عمومی مواجه کرده است. این تحولات، اگرچه فرصت هایی همچون افزایش کارایی، بهبود کیفیت تصمیم گیری و توسعه خدمات هوشمند را فراهم می آورد، هم زمان پیامدهای رفتاری مهمی نیز برای کارکنان دولت به همراه دارد؛ پیامدهایی که در قالب اعتماد یا بی اعتمادی سازمانی، مقاومت در برابر تغییر، اضطراب شغلی، بازتعریف هویت حرفه ای و تغییر در انگیزش و تعهد سازمانی بروز می یابد. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آینده رفتار سازمانی کارکنان دولت در مواجهه با توسعه هوش مصنوعی چگونه قابل تبیین و ترسیم است.این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی است و به صورت یک مقاله مروری -تحلیلی با رویکرد آینده پژوهی انجام شده است. داده های پژوهش از طریق مرور هدفمند منابع علمی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ از پایگاه های معتبر بین المللی و گزارش های سیاستی گردآوری شد. سپس با استفاده از تحلیل مضمون، پیشران های کلیدی اثرگذار بر رفتار سازمانی کارکنان دولت استخراج و بر اساس منطق سناریونویسی اکتشافی، آینده های محتمل طراحی شد.یافته ها نشان می دهد مهم ترین پیشران های موثر شامل توسعه اتوماسیون هوشمند، سامانه های تصمیم یار، تحول مهارت های شغلی، حکمرانی داده، شفافیت الگوریتمی، فرهنگ سازمانی دیجیتال و کیفیت تعامل انسان-ماشین است. بر پایه این پیشران ها، چهار سناریوی اصلی شناسایی شد: بوروکراسی سرد الگوریتمی، سازگاری حداقلی و پذیرش مشروط، توانمندسازی هوشمند و تسلیم الگوریتمی. نتایج نشان می دهد مطلوب ترین آینده زمانی شکل می گیرد که استقرار هوش مصنوعی با تقویت اعتماد سازمانی، مشارکت کارکنان، آموزش مهارت های دیجیتال و سازوکارهای شفاف حکمرانی داده همراه باشد. در غیر این صورت، احتمال تشدید مقاومت، فرسودگی شغلی، کاهش رضایت و تعمیق شکاف میان فناوری و نیروی انسانی افزایش می یابد.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، رفتار سازمانی ، سناریونویسی ، کارکنان دولت ، هوش مصنوعی