لجستیک معکوس در مدیریت پسماند شهرداری

توسعه شتابان شهرنشینی و رشد تصاعدی حجم زباله های تولیدی، چالش های بی سابقه ای را پیش روی متولیان خدمات شهری قرار داده و لزوم گذار از شیوه های سنتی دفع به سیستم های پایدار را آشکار ساخته است. در این بستر، پژوهش حاضر با هدف «شناسایی مولفه ها و طراحی شبکه بهینه لجستیک معکوس در مدیریت پسماند شهرداری» با رویکردی جامع نگر و ترکیب مفاهیم مدیریت صنعتی و مدیریت شهری انجام پذیرفت. هدف غایی این مدل، بازطراحی زنجیره ارزش به منظور تقلیل هزینه های عملیاتی شهرداری ها، حفظ بهداشت عمومی و بازگشت حداکثری منابع به چرخه تولید تعیین گردید. از حیث روش شناسی، این مطالعه مبتنی بر پارادایم عمل گرایی بوده و با رویکرد آمیخته اکتشافی توالی دار به اجرا درآمد. در فاز کیفی، با بهره گیری از استراتژی استقرای کیفی و انجام مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته با نمونه ای هدفمند از خبرگان و متخصصان، داده ها گردآوری و از طریق تکنیک «تحلیل مضمون» بررسی شدند. خروجی این مرحله شامل دسته بندی ۱۷ مضمون پایه در قالب ۶ مضمون سازمان دهنده (زیرساختی و فنی، اجتماعی و فرهنگی، اقتصادی و قانونی) و ۳ مضمون فراگیر بود. در ادامه و در فاز کمی، جهت کشف الگوی تعاملی و شدت روابط علی و معلولی میان عوامل استخراج شده، تکنیک مدل سازی ساختاری «دیمتل» بر اساس نظرات جامعه آماری خبرگان پیاده سازی شد. نتایج تحلیل های ریاضی اثبات نمود که متغیرهای بنیادین نظیر «سیاست ها و الزامات (تدوین قوانین بازدارنده)» و «تامین منابع (تخصیص بودجه مستقل)» دارای بالاترین قدرت اثرگذاری بوده و در جایگاه عوامل علی و پیشران سیستم قرار دارند. در نقطه مقابل، مولفه های فیزیکی و فناورانه همچون «احداث کارخانجات مدرن بازیافت»، «توسعه شبکه لجستیک» و «تجهیز ناوگان تخصصی» به عنوان متغیرهای معلول و اثرپذیر مطلق شناخته شدند. این یافته ها ضمن تایید مفاهیم توسعه پایدار و حکمرانی خوب شهری، نشان داد که تحول ساختاری در سیستم بازیافت تنها با تکیه بر تجهیزات مکانیکی محقق نخواهد شد. در نتیجه، به سیاست گذاران شهری اکیدا پیشنهاد می گردد تا تدوین لوایح قانونی، اعطای مشوق های مالی جهت جلب مشارکت شهروندان و سرمایه گذاران خصوصی، و بهره گیری از ظرفیت های اطلاعاتی شهر هوشمند را در صدر اولویت های استراتژیک خود قرار دهند تا زمینه ساز استقرار یک سیستم لجستیک معکوس کارآمد، سودآور و حامی محیط زیست فراهم گردد.

کلیدواژه ها:

لجستیک معکوس ، مدیریت پسماند شهری ، توسعه پایدار ، تحلیل مضمون.