طراحی الگوی شایستگی های حرفه ای معلمان در عصر هوش مصنوعی و یادگیری دیجیتال

تحولات سریع در حوزه هوش مصنوعی و گسترش محیط های یادگیری دیجیتال، ماهیت نقش معلم را در نظام های آموزشی دگرگون کرده است. در چنین شرایطی، صرف تسلط بر دانش موضوعی برای معلمان کافی نبوده و مجموعه ای از شایستگی های حرفه ای جدید مورد نیاز است که توانایی بهره گیری اثربخش از فناوری های هوشمند، مدیریت یادگیری دیجیتال و هدایت یادگیرندگان در محیط های ترکیبی را شامل می شود. هدف پژوهش حاضر طراحی الگوی شایستگی های حرفه ای معلمان در عصر هوش مصنوعی و یادگیری دیجیتال است تا چارچوبی جامع برای توسعه حرفه ای معلمان و ارتقای کیفیت آموزش ارائه شود.این پژوهش با رویکرد آمیخته و با بهره گیری از روش اکتشافی–تبیینی انجام شده است. در بخش کیفی، داده ها از طریق مطالعه اسناد علمی، تحلیل متون تخصصی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان حوزه تعلیم و تربیت و فناوری آموزشی گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شدند. در ادامه، برای اعتبارسنجی الگوی استخراج شده، از روش کمی و تحلیل عاملی تاییدی استفاده شد. جامعه آماری شامل متخصصان آموزش، معلمان با تجربه و پژوهشگران حوزه فناوری آموزشی بود که با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند.یافته های پژوهش نشان داد که الگوی شایستگی های حرفه ای معلمان در عصر هوش مصنوعی شامل چند بعد اصلی است: شایستگی های دانشی (شناخت فناوری های هوش مصنوعی، سواد داده و سواد دیجیتال)، شایستگی های مهارتی (طراحی یادگیری دیجیتال، به کارگیری ابزارهای هوشمند آموزشی، تحلیل داده های یادگیری و مدیریت کلاس های مجازی)، شایستگی های نگرشی (نگرش نوآورانه، انعطاف پذیری در برابر تغییرات فناورانه و یادگیری مادام العمر) و شایستگی های اخلاقی و حرفه ای (رعایت اصول اخلاقی در استفاده از هوش مصنوعی، حفظ حریم خصوصی داده های آموزشی و مسئولیت پذیری حرفه ای). نتایج همچنین نشان داد که تعامل میان این ابعاد می تواند به ارتقای کیفیت یاددهی–یادگیری، افزایش مشارکت دانش آموزان و بهبود اثربخشی نظام آموزشی در محیط های دیجیتال منجر شود.بر اساس نتایج، پیشنهاد می شود برنامه های تربیت معلم و دوره های توسعه حرفه ای با تمرکز بر سواد هوش مصنوعی، مهارت های طراحی آموزشی دیجیتال و توانمندی تحلیل داده های یادگیری بازنگری شوند. همچنین تدوین سیاست های آموزشی متناسب با تحولات فناوری و ایجاد زیرساخت های یادگیری هوشمند می تواند زمینه تحقق این الگوی شایستگی را فراهم سازد. به طور کلی، الگوی ارائه شده می تواند به عنوان چارچوبی راهبردی برای آماده سازی معلمان جهت ایفای نقش موثر در نظام های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی و یادگیری دیجیتال مورد استفاده قرار گیرد.