تاثیر گذران اوقات فراغت فعال ورزش محور بر تاب آوری اجتماعی دانش آموزان دختر با نقش عوامل میانجی (مطالعه موردی منطقه ۱۰ شهر تهران)

هدف: هدف از این پژوهش بررسی تاثیر گذران اوقات فراغت فعال و ورزش محور بر تاب آوری اجتماعی دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوره دوم با نقش عوامل میانجی پیامدهای رفتاری مشارکت ورزشی و ظرفیت تندرستی فردی در شهر تهران بود. روش پژوهش: روش تحقیق؛ از نظر نوع توصیفی - همبستگی، از نظر هدف کاربردی و از نظر روش جمع آوری داده ها پیمایشی می باشد. جامعه آماری شامل دانش آموزان دختر متوسطه دوره دوم (سه پایه تحصیلی دهم، یازدهم، دوازدهم) منطقه ۱۰ شهر تهران انتخاب شد (حدود ۵۷۰۰ نفر). برآورد نمونه براساس روش جدول کرجسی و مورگان انجام شد (۳۲۱ نفر). نمونه گیری به صورت ترکیب طبقه ای-خوشه ای از بین جامعه آماری انجام شد. پرسشنامه به صورت نسخه الکترونیک و استفاده از بسترهای مجازی مدارس توزیع شد. ابزار اصلی تحقیق پرسشنامه بازنویسی شده از تحقیقات معتبر در ۴۱ سوال برای چهار متغیر اصلی با مقیاس ۵ ارزشی لیکرت (از بسیار مخالفم = ۱ تا بسیار موافقم = ۵) بود. روایی پژوهش از طریق ارزیابی نظری، محتوایی و صوری با کمک نظر کارشناسان و محاسبه ضریب لاوشه و شاخص CVI، پایایی با آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی، و روایی سازه با شاخص های برازش مدل ساختاری شامل R²، Q²، AVE، روایی همگرا و واگرا و شاخص های کلی مدل تایید شد. روش های تجزیه و تحلیل داده ها شامل آمار توصیفی با استفاده از شاخص هایی چون میانگین در نرم افزارهای SPSS ۲۲ و همچنین آمار استنباطی از طریق مدلسازی معادلات ساختاری در محیط نرم افزار Smart PLS بود. نتایج: نتایج مدل پژوهش نشان داد که برازش کلی مدل مناسب است ( ۰۷۸/۰ = SRMR) و پایایی و روایی سازه ها تایید شد. تحلیل زیرسازه های مربوط به متغیرها نشان داد که در متغیر گذران اوقات فراغت فعال و ورزش محور دانش آموزان دختر، ابعاد سرگرمی های پویا (۰.۸۹)، تفریح فعال (۰.۸۲)، ورزش های نوین و رایانه ای (۰.۷۱)، فعالیت ورزشی هفتگی (۰.۶۸)، فعالیت بدنی روزانه (۰.۶۲) و بازی های گروهی (۰.۵۹) نقش تعیین کننده داشتند. در ظرفیت تندرستی فردی دانش آموز دختر، ابعاد بهبود جسمانی و حرکتی (۰.۹۱)، سلامت فردی (۰.۸۹)، فعالیت روزمره (۰.۸۴) و عملکرد تحصیلی (۰.۶۹) آن را شکل دادند. پیامدهای رفتاری مشارکت ورزشی دانش آموزان نیز توسط ابعاد ارتقای روانی و عاطفی (۰.۹۲) و مهارت رفتاری (۰.۸۶) توضیح داده شد. همچنین، تاب آوری اجتماعی دانش آموزان دختر با مهارت های ارتباطی (۰.۹۰)، حمایت اجتماعی (۰.۸۹)، خودکارآمدی (۰.۸۸) و انعطاف پذیری (۰.۸۴) مشخص شد. تحلیل مسیر نشان داد که اثر مستقیم گذران اوقات فراغت فعال و ورزش محور دانش آموزان دختر بر تاب آوری اجتماعی (۰.۱۹)، ظرفیت تندرستی فردی (۰.۲۹) و پیامدهای رفتاری مشارکت ورزشی (۰.۲۱) معنادار است. همچنین اثر مستقیم ظرفیت تندرستی فردی (۰.۳۰) و پیامدهای رفتاری مشارکت ورزشی (۰.۵۲) بر تاب آوری اجتماعی معنی دار بود. برای روابط آزمون سوبل نشان داد اثر غیرمستقیم گذران اوقات فراغت فعال و ورزش محور بر تاب آوری اجتماعی از مسیر دو متغیر میانجی مستقیم ظرفیت تندرستی فردی (۰.۴۸) و پیامدهای رفتاری مشارکت ورزشی (۰.۴۳) معنی دار است. نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان می دهد که گذران اوقات فراغت فعال و ورزش محور نه تنها به طور مستقیم تاب آوری اجتماعی دانش آموزان دختر را تقویت می کند، بلکه از طریق افزایش ظرفیت تندرستی فردی و پیامدهای رفتاری مشارکت ورزشی، به عنوان مسیرهای میانجی نیز اثر قابل توجهی دارد؛ این امر بیانگر اهمیت تعامل بین فعالیت های جسمانی، روانی و رفتاری در شکل گیری تاب آوری اجتماعی است.بنابراین، توصیه می شود مدارس با طراحی برنامه های جامع و ترکیبی ورزشی-توانمندساز، فرصت های بیشتری برای فعالیت های تفریحی و ورزشی فراهم کنند تا همزمان مهارت های فردی، رفتاری و اجتماعی دانش آموزان تقویت شود.