بررسی ابعاد هویت حرفه ای معلمان در مواجهه با بکارگیری فناوری های هوش مصنوعی در تدریس

تحول دیجیتال در نظام های آموزشی و گسترش کاربرد فناوری های هوش مصنوعی در آموزش، به طور بنیادین نقش و کارکرد معلمان را بازتعریف کرده است. در این میان، هویت حرفه ای معلمان به عنوان سازه ای چندبعدی و پویا، در مواجهه با بکارگیری ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی دستخوش تغییرات مفهومی و عملی شده است. هدف این پژوهش، بررسی ابعاد هویت حرفه ای معلمان در مواجهه با بکارگیری فناوری های هوش مصنوعی در تدریس و تحلیل فرصت ها و چالش های پیش رو در این زمینه است.این مطالعه با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر تحلیل مفهومی و یافته های پژوهش های نوین حوزه هوش مصنوعی در آموزش انجام شده است. نتایج نشان می دهد هویت حرفه ای معلمان در بستر فناوری های هوش مصنوعی در چهار بعد اصلی قابل تبیین است: (۱) بعد شناختی–تخصصی شامل دانش فناورانه، سواد داده ای و توانایی طراحی یادگیری هوشمند؛ (۲) بعد نگرشی–باورمحور شامل نگرش به نوآوری، پذیرش تغییر و خودکارآمدی فناورانه؛ (۳) بعد اخلاقی–مسئولیتی شامل رعایت اصول عدالت آموزشی، حریم خصوصی و استفاده مسئولانه از الگوریتم ها؛ و (۴) بعد تعاملی–نقش آفرین شامل بازتعریف نقش معلم از انتقال دهنده دانش به تسهیل گر، راهبر یادگیری و تحلیلگر داده های آموزشی.یافته ها نشان می دهد بکارگیری هوش مصنوعی نه تنها تهدیدی برای هویت حرفه ای معلمان محسوب نمی شود، بلکه در صورت توسعه شایستگی های دیجیتال و حمایت سازمانی، می تواند به تقویت اقتدار تخصصی، ارتقای کیفیت تدریس و شخصی سازی یادگیری منجر شود. با این حال، نبود زیرساخت مناسب، ابهام های اخلاقی و ضعف در آموزش های توانمندساز از مهم ترین موانع تحول مثبت هویت حرفه ای در این زمینه است.در مجموع، بازاندیشی در برنامه های تربیت معلم، توسعه مهارت های مرتبط با فناوری های هوش مصنوعی و تدوین چارچوب های اخلاق حرفه ای، از الزامات اساسی تقویت هویت حرفه ای معلمان در عصر هوش مصنوعی به شمار می رود.