«فراتر از سواد رایانه ای؛ تربیت شهروند مسئول در دنیای دیجیتال»

گسترش فناوری های دیجیتال و حضور فراگیر اینترنت در زندگی روزمره، مفهوم سواد را از مهارت های پایه کار با رایانه فراتر برده و به حوزه ای گسترده تر با عنوان «شهروندی دیجیتال» وارد کرده است. در چنین فضایی، صرف آشنایی با ابزارهای دیجیتال برای مواجهه با چالش های اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی فضای مجازی کافی نیست. پژوهش حاضر با هدف تبیین ضرورت گذار از سواد رایانه ای به تربیت شهروند مسئول در دنیای دیجیتال انجام شده است. روش پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر بررسی مفهومی و تحلیل ادبیات حوزه آموزش دیجیتال و شهروندی دیجیتال است. یافته ها نشان می دهد که شهروندی دیجیتال مجموعه ای از شایستگی ها شامل سواد رسانه ای، مسئولیت پذیری اخلاقی، امنیت و حریم خصوصی، تفکر انتقادی، مشارکت اجتماعی آگاهانه و رفتار قانون مند در فضای مجازی را دربرمی گیرد. همچنین نظام های آموزشی در صورت تمرکز صرف بر آموزش مهارت های فنی، نمی توانند کاربران مسئول و آگاه تربیت کنند. نتایج پژوهش نشان می دهد که رویکرد تربیتی مبتنی بر شهروندی دیجیتال مستلزم تلفیق آموزش مهارت های فناورانه با آموزش ارزش های اخلاقی، مهارت های تفکر انتقادی، آگاهی حقوقی و مسئولیت اجتماعی در محیط های آنلاین است. بر این اساس، پیشنهاد می شود برنامه های درسی مدارس و دانشگاه ها با رویکردی میان رشته ای بازطراحی شده و آموزش شهروندی دیجیتال به عنوان یکی از مولفه های اساسی تربیت در عصر اطلاعات در نظر گرفته شود. چنین رویکردی می تواند به شکل گیری کاربران آگاه، مسئول و مشارکت جو در زیست بوم دیجیتال منجر شود و زمینه بهره گیری سالم و سازنده از فناوری های نوین را فراهم آورد.