تبیین الگوی شایستگی های حرفه ای معلمان در زیست بوم آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی

تحولات پرشتاب فناوری های دیجیتال و به ویژه گسترش هوش مصنوعی، زیست بوم آموزش را دستخوش تغییرات بنیادین کرده و نقش معلمان را از انتقال دهنده صرف دانش به طراح تجربه های یادگیری هوشمند، تسهیل گر یادگیری و هدایتگر تعامل انسان–ماشین در فرایند آموزش تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، بازتعریف شایستگی های حرفه ای معلمان به عنوان یکی از عوامل کلیدی کیفیت نظام های آموزشی اهمیت فزاینده ای یافته است. هدف این پژوهش، تبیین الگوی شایستگی های حرفه ای معلمان در زیست بوم آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی و شناسایی ابعاد و مولفه های اصلی آن است.این مطالعه با رویکرد کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل مضمون انجام شده است. جامعه پژوهش شامل متخصصان حوزه برنامه ریزی درسی، فناوری آموزشی و معلمان با تجربه در به کارگیری فناوری های هوشمند در آموزش بود که با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد.یافته های پژوهش نشان داد که الگوی شایستگی های حرفه ای معلمان در زیست بوم آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی در چند بعد اصلی قابل تبیین است. بعد نخست، شایستگی های دانشی است که شامل سواد داده، سواد هوش مصنوعی، درک الگوریتم های آموزشی و شناخت ظرفیت ها و محدودیت های سامانه های هوشمند می شود. بعد دوم، شایستگی های آموزشی و طراحی یادگیری است که به توانایی طراحی محیط های یادگیری شخصی سازی شده، استفاده از تحلیل های یادگیری، تلفیق ابزارهای هوش مصنوعی در تدریس و مدیریت کلاس های هوشمند اشاره دارد. بعد سوم، شایستگی های اخلاقی و حرفه ای است که موضوعاتی مانند حفظ حریم خصوصی داده های یادگیرندگان، عدالت آموزشی در استفاده از الگوریتم ها، مسئولیت پذیری حرفه ای و تفکر انتقادی نسبت به فناوری را دربرمی گیرد. بعد چهارم، شایستگی های ارتباطی و تعاملی است که شامل توانایی هدایت تعامل میان دانش آموز، فناوری و محتوا، تقویت همکاری انسانی در محیط های دیجیتال و مدیریت تعاملات یادگیری ترکیبی است. در نهایت، شایستگی های نوآوری و یادگیری مادام العمر به عنوان بعدی کلیدی مطرح شد که بر توانایی معلمان در سازگاری با تحولات فناورانه، یادگیری مستمر و تولید راهکارهای خلاقانه آموزشی تاکید دارد.بر اساس نتایج، زیست بوم آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی نیازمند معلمانی است که علاوه بر مهارت های آموزشی سنتی، از سواد فناورانه پیشرفته، توان تحلیل داده های آموزشی، نگرش انتقادی به فناوری و توانایی طراحی تجربه های یادگیری هوشمند برخوردار باشند. بنابراین، بازنگری در برنامه های تربیت معلم، توسعه حرفه ای معلمان و سیاست های آموزشی با هدف تقویت شایستگی های مرتبط با هوش مصنوعی ضروری به نظر می رسد. الگوی ارائه شده می تواند به عنوان چارچوبی راهنما برای برنامه ریزان آموزشی، سیاست گذاران و مراکز تربیت معلم در جهت ارتقای کیفیت آموزش در عصر هوش مصنوعی مورد استفاده قرار گیرد.