الگوی توانمندسازی حرفه ای دبیران زبان و ادبیات فارسی برای تدریس در اکوسیستم های یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی

تحولات شتابان هوش مصنوعی در آموزش، ضرورت بازاندیشی در نقش و شایستگی های حرفه ای دبیران زبان و ادبیات فارسی را دوچندان کرده است. هدف این پژوهش، طراحی و تبیین الگوی توانمندسازی حرفه ای دبیران زبان و ادبیات فارسی برای تدریس در اکوسیستم های یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی است؛ الگویی که بتواند هم زمان پاسخگوی الزامات فناورانه، تحولات برنامه درسی و اقتضائات هویت فرهنگی ادبی باشد. این مطالعه با رویکرد آمیخته اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان حوزه برنامه ریزی درسی، فناوری آموزشی و دبیران با تجربه، مولفه های کلیدی توانمندسازی استخراج گردید. در بخش کمی، با بهره گیری از تحلیل عاملی تاییدی، برازش الگوی پیشنهادی مورد بررسی قرار گرفت.یافته ها نشان داد الگوی توانمندسازی حرفه ای شامل پنج بعد اصلی است: (۱) شایستگی های فناورانه و سواد هوش مصنوعی، شامل شناخت ابزارهای تولید متن، تحلیل داده های یادگیری و اخلاق کاربرد هوش مصنوعی؛ (۲) شایستگی های پداگوژیک هوشمند، شامل طراحی فعالیت های تعاملی، یادگیری شخصی سازی شده و ارزشیابی تکوینی مبتنی بر داده؛ (۳) شایستگی های محتوایی و بینارشته ای با تاکید بر تحلیل متون ادبی در محیط های دیجیتال؛ (۴) شایستگی های اخلاقی و هویتی در مواجهه با چالش هایی نظیر اصالت اثر، سوگیری الگوریتمی و حفظ هویت فرهنگی؛ و (۵) یادگیری حرفه ای مستمر و شبکه ای در قالب اجتماعات یادگیری مجازی. نتایج تحلیل کمی نیز حاکی از برازش مطلوب مدل و تاثیر معنادار هر پنج بعد بر کیفیت تدریس در اکوسیستم های یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی بود.بر اساس یافته ها، توانمندسازی دبیران زبان و ادبیات فارسی در عصر تحول دیجیتال، صرفا به مهارت کار با ابزارهای فناورانه محدود نمی شود، بلکه مستلزم بازتعریف نقش معلم به عنوان «طراح تجربه یادگیری»، «تسهیل گر تفکر انتقادی» و «راهنمای اخلاقی در استفاده از هوش مصنوعی» است. پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی با تدوین برنامه های توسعه حرفه ای مبتنی بر شایستگی، زمینه استقرار موثر آموزش زبان و ادبیات فارسی در بستر هوش مصنوعی را فراهم سازند.