_مقایسه اثربخشی آموزش درس تربیت بدنی بر ارتقاء مهارت های مدیریت استرس و کنترل هیجانات در دانش آموزان دبیرستانی

پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی آموزش درس تربیت بدنی بر ارتقاء مهارت های مدیریت استرس و کنترل هیجانات در دانش آموزان دبیرستانی انجام شد. دوره نوجوانی به دلیل تغییرات سریع زیستی، روانی و اجتماعی، یکی از پراسترس ترین مراحل زندگی است و نوجوانان اغلب در مدیریت هیجانات منفی مانند خشم، اضطراب و افسردگی با مشکل مواجه هستند. درس تربیت بدنی به عنوان یکی از دروس عملی و مستمر در مدارس، پتانسیل بالایی برای آموزش مهارت های مدیریت استرس و کنترل هیجانات دارد، اما این پتانسیل به طور کامل مورد بهره برداری قرار نگرفته است. در این مطالعه نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون همراه با گروه کنترل و پیگیری یک ماهه، ۹۰ دانش آموز پسر پایه دهم از سه مدرسه متوسطه شهر تهران به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به طور تصادفی در سه گروه (۳۰ نفر در هر گروه) گمارده شدند: گروه آزمایش اول (تربیت بدنی سنتی: ورزش و فعالیت بدنی بدون مولفه های روان شناختی)، گروه آزمایش دوم (تربیت بدنی تلفیقی با آموزش مهارت های مدیریت استرس)، و گروه کنترل (بدون مداخله). هر دو گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه (۸ هفته، هر هفته ۲ جلسه ۹۰ دقیقه ای) تحت آموزش قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه استرس ادراک شده و پرسشنامه دشواری در تنظیم هیجان بود. یافته های تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر نشان داد که هر دو روش تربیت بدنی (سنتی و تلفیقی) نسبت به گروه کنترل به طور معناداری باعث کاهش استرس و بهبود کنترل هیجانات شدند، اما تاثیر تربیت بدنی تلفیقی (با میانگین نمره استرس پس آزمون ۲۸/۴۵ در مقابل ۳۵/۶۲ در گروه سنتی و ۴۲/۱۸ در گروه کنترل) به طور معناداری بیشتر از تربیت بدنی سنتی بود. اندازه اثر برای متغیر استرس در گروه تلفیقی ۰/۶۸ و در گروه سنتی ۰/۳۲ به دست آمد. در مولفه «دشواری در کنترل تکانه» (یکی از ابعاد دشواری تنظیم هیجان)، تفاوت بین دو گروه آزمایش چشمگیرتر بود (میانگین گروه تلفیقی ۱۲/۳۴ در مقابل ۱۷/۸۲ در گروه سنتی). همچنین نتایج پیگیری یک ماهه نشان داد که اثرات تربیت بدنی تلفیقی پایدارتر از تربیت بدنی سنتی بوده است. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می دهد که افزودن آموزش صریح و هدفمند مهارت های مدیریت استرس و کنترل هیجانات به برنامه درس تربیت بدنی، اثربخشی آن را به طور چشمگیری افزایش می دهد و این درس می تواند به عنوان یک بستر ارزشمند برای آموزش سلامت روان در مدارس استفاده شود.

کلیدواژه ها:

تربیت بدنی ، مدیریت استرس ، کنترل هیجانات ، نوجوانان ، آموزش تلفیقی.