مفهوم آموزش و جایگاه آن در نظام آموزشی

آموزش یکی از بنیادی ترین فرآیندهای اجتماعی و تربیتی است که از طریق آن دانش، مهارت ها، نگرش ها و ارزش های مورد نیاز برای زندگی فردی و اجتماعی به نسل های جدید منتقل می شود. این مفهوم فراتر از انتقال صرف اطلاعات بوده و شامل مجموعه ای از فعالیت های هدفمند برای ایجاد تغییرات مطلوب در رفتار، شناخت و توانایی های فراگیران است. صاحب نظران علوم تربیتی آموزش را فرآیندی نظام مند می دانند که در آن معلم، دانش آموز، محتوا و محیط آموزشی در تعامل با یکدیگر قرار گرفته و زمینه تحقق اهداف تربیتی را فراهم می آورند. در نظام های آموزشی معاصر، آموزش به عنوان ابزاری برای توسعه سرمایه انسانی، ارتقای کیفیت زندگی و تحقق اهداف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جوامع شناخته می شود. جایگاه آموزش در نظام آموزشی به اندازه ای مهم است که موفقیت سایر برنامه های توسعه ای نیز تا حد زیادی به کیفیت آن وابسته است. نظام آموزشی از طریق برنامه های درسی، روش های تدریس، ارزشیابی و مدیریت آموزشی تلاش می کند زمینه رشد همه جانبه فراگیران را فراهم سازد و آنان را برای ایفای نقش های اجتماعی آینده آماده نماید. از دیدگاه تربیتی، آموزش زمانی اثربخش خواهد بود که علاوه بر انتقال دانش، موجب رشد تفکر انتقادی، خلاقیت، مهارت حل مسئله و توانایی سازگاری با تغییرات محیطی شود. در همین راستا، تحولات فناوری و نیازهای جدید جوامع سبب شده است مفهوم آموزش از شکل سنتی و معلم محور فاصله گرفته و به سمت رویکردهای یادگیرنده محور و تعاملی حرکت کند (شعبانی، ۱۳۹۸؛ سیف، ۱۴۰۰).