تحلیل محتوای کتاب های درسی فارسی و مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی بر اساس مولفه های هویت ملی و مسئولیت پذیری اجتماعی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب های درسی فارسی و مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی بر اساس مولفه های هویت ملی و مسئولیت پذیری اجتماعی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی از نوع تحلیل محتوا بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه کتاب های درسی فارسی و مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود. با توجه به ماهیت پژوهش، نمونه گیری انجام نشد و تمامی محتوای کتاب های مذکور شامل متون، تصاویر و فعالیت ها مورد تحلیل قرار گرفت. ابزار گردآوری داده ها، چک لیست تحلیل محتوای محقق ساخته بر اساس مولفه های هویت ملی شامل نمادهای ملی، میراث فرهنگی، زبان فارسی، تاریخ و تمدن ایران، جغرافیای ایران، مشاهیر و مفاخر ملی، و مولفه های مسئولیت پذیری اجتماعی شامل مشارکت اجتماعی، احترام به حقوق دیگران، حفاظت از محیط زیست، رعایت قوانین و مقررات و تعاون و همکاری بود. روایی چک لیست با استفاده از روایی محتوایی و نظر متخصصان برنامه ریزی درسی، زبان و ادبیات فارسی و علوم اجتماعی تایید شد. پایایی ابزار نیز از طریق ضریب توافق بین کدگذاران محاسبه و مقدار آن ۸۶/۰ به دست آمد. داده ها با استفاده از آمار توصیفی شامل فراوانی و درصد فراوانی و آزمون خی دو تحلیل شدند. نتایج نشان داد که در کتاب های فارسی، بیشترین توجه به مولفه زبان فارسی و کمترین توجه به مولفه مشارکت اجتماعی بوده است. در کتاب های مطالعات اجتماعی، مولفه جغرافیای ایران بیشترین فراوانی و مولفه تعاون و همکاری کمترین فراوانی را داشتند. همچنین نتایج آزمون خی دو نشان داد که بین فراوانی مولفه های هویت ملی و مسئولیت پذیری اجتماعی در کتاب های مورد بررسی تفاوت معناداری وجود دارد. یافته ها حاکی از عدم تعادل در توزیع مولفه های هویت ملی و مسئولیت پذیری اجتماعی در کتاب های درسی بود. بر اساس نتایج، بازنگری در محتوای کتاب های درسی به منظور توجه متوازن به مولفه های هویت ملی و مسئولیت پذیری اجتماعی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، کتاب های درسی فارسی ، کتاب های درسی مطالعات اجتماعی ، هویت ملی ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، دوره ابتدایی