اخلاق آموزشی در مواجهه با فناوری های هوشمند نو ظهور

گسترش سریع فناوری های هوشمند نوپدید در نظام های آموزشی، اگرچه فرصت های نوینی برای بهبود فرایند یاددهی–یادگیری فراهم کرده است، اما هم زمان چالش های جدی اخلاقی را نیز پیش روی آموزش قرار داده است. هدف پژوهش حاضر، تبیین الزامات و چالش های اخلاق آموزشی در مواجهه با این فناوری ها و ارائه چارچوبی اخلاق محور برای کاربرد مسئولانه آن ها در آموزش است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی با رویکرد تحلیلی–مفهومی انجام شده است. داده ها از طریق روش کتابخانه ای و اسنادی و با بررسی نظام مند منابع علمی معتبر داخلی و خارجی در حوزه اخلاق آموزش و فناوری های هوشمند گردآوری شد. جامعه پژوهش شامل متون علمی مرتبط بوده و نمونه ها به صورت هدفمند انتخاب شدند. تحلیل داده ها با استفاده از تحلیل محتوای کیفی (Qualitative Content Analysis) و رویکرد مفهومی–استنباطی صورت گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که مهم ترین چالش های اخلاقی ناشی از به کارگیری فناوری های هوشمند در آموزش شامل نقض حریم خصوصی یادگیرندگان (Privacy)، بروز سوگیری الگوریتمی (Algorithmic Bias)، تضعیف عاملیت یادگیرنده (Learner Agency) و فقدان شفافیت و پاسخ گویی الگوریتمی (Algorithmic Transparency & Accountability) است. نتایج حاکی از آن است که بدون وجود چارچوب های اخلاقی روشن، فناوری های هوشمند می توانند به بازتولید نابرابری های آموزشی و کاهش نقش عامل انسانی در آموزش منجر شوند. در نهایت، پژوهش حاضر بر ضرورت تدوین یک چارچوب اخلاقی بومی، انسان محور و پاسخ گو برای بهره گیری از فناوری های هوشمند در آموزش تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

: اخلاق آموزشی ، فناوری های هوشمند نوپدید ، حریم خصوصی ، سوگیری الگوریتمی ، عاملیت یادگیرنده