تقابل حق سلامت و حق مالکیت فکری با تاکید بر بر سیستم دارویی کانادا و تجربه بولیوی در دوران کووید-۱۹

هرچند اسناد بین المللی هم حق سلامت و هم حق مالکیت فکری را به رسمیت شناخته اند، اما در عمل توازن به سود نظام مالکیت فکری برقرار شده و سلامت عمومی در مرتبه ای فرعی قرار گرفته است. تحلیل موافقت نامه تریپس و اعلامیه دوحه نشان می دهد که سازوکارهایی همچون مجوزهای اجباری در تضمین دسترسی همگانی به دارو ناکارآمد بوده اند. نمونه بارز این ناکامی، رژیم دسترسی کانادا به داروها (CAMR) است که به دلیل موانع بوروکراتیک، پیچیدگی های حقوقی و نبود اراده سیاسی، نتوانست از حق سلامت حمایت کند. پرونده بولیوی در دوران همه گیری کووید-۱۹ نیز نشان داد که در شرایط بحران جهانی، حقوق مالکیت فکری همچنان بر نیازهای حیاتی سلامت عمومی غلبه دارد. افزون بر پتنت ها، موانعی مانند اسرار تجاری و محدودیت های انتقال فناوری، تعارض میان این دو حوزه را تشدید کرده اند. بر این اساس، مقاله حاضر به بررسی تقابل بنیادی میان «حق بر سلامت» به عنوان یکی از حقوق بنیادین بشر و «حقوق مالکیت فکری» به عنوان ابزار حمایت از منافع خصوصی می پردازد و نتیجه می گیرد که برای برقراری توازن واقعی، اصلاحات بنیادین در نظام حقوقی بین المللی ضروری است و با توجه به تجربه های جهانی، پیشنهادهایی برای بهبود قوانین ملی ایران در راستای حمایت موثر از حق بر سلامت ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

حقوق مالکیت فکری ، حق بر سلامت ، موافقت نامه تریپس ، اعلامیه دوحه ، رژیم دسترسی کانادا به داروها