نظریه های یادگیری در آموزش

نظریه های یادگیری مجموعه ای از دیدگاه ها و چارچوب های علمی هستند که به تبیین چگونگی یادگیری انسان و عوامل موثر بر آن می پردازند. این نظریه ها تلاش می کنند فرایند کسب دانش، مهارت و تغییر رفتار را توضیح داده و مبنایی برای طراحی و اجرای برنامه های آموزشی فراهم سازند. آشنایی با نظریه های یادگیری برای معلمان و برنامه ریزان آموزشی اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا انتخاب روش های تدریس و ارزشیابی تا حد زیادی تحت تاثیر این نظریه ها قرار می گیرد. در طول تاریخ آموزش و پرورش، دیدگاه های مختلفی درباره ماهیت یادگیری مطرح شده که هر یک از زاویه ای خاص به این پدیده نگریسته اند (سیف، ۱۴۰۰). یکی از مهم ترین نظریه های یادگیری، نظریه رفتارگرایی است. رفتارگرایان یادگیری را تغییر نسبتا پایدار در رفتار آشکار فرد می دانند که در نتیجه تعامل با محیط ایجاد می شود. بر اساس این دیدگاه، عواملی مانند تقویت، پاداش و تنبیه نقش مهمی در شکل گیری رفتارهای جدید دارند. نظریه رفتارگرایی تاثیر قابل توجهی بر نظام های آموزشی داشته و بسیاری از روش های سنتی تدریس و ارزشیابی بر مبنای اصول آن طراحی شده اند. در این رویکرد، معلم نقش اصلی را در انتقال دانش بر عهده دارد و دانش آموز بیشتر دریافت کننده اطلاعات محسوب می شود (شعبانی، ۱۳۹۸). در مقابل، نظریه شناخت گرایی بر فرایندهای ذهنی و شناختی یادگیرنده تاکید می کند. شناخت گرایان معتقدند یادگیری تنها تغییر رفتار نیست، بلکه شامل پردازش اطلاعات، تفکر، حافظه، ادراک و حل مسئله نیز می شود. از دیدگاه آنان، یادگیرنده اطلاعات جدید را با دانش قبلی خود مرتبط ساخته و به صورت فعال در ساخت دانش مشارکت می کند. این نظریه زمینه ساز تحول در روش های تدریس و توجه بیشتر به فعالیت های ذهنی دانش آموزان شده است (سیف، ۱۴۰۰). نظریه سازنده گرایی نیز یکی از رویکردهای نوین یادگیری است که بر نقش فعال فراگیر در ساخت دانش تاکید دارد. بر اساس این نظریه، دانش آموزان دانش را به صورت آماده دریافت نمی کنند، بلکه آن را از طریق تجربه، تعامل اجتماعی و حل مسئله می سازند. در این رویکرد، معلم نقش راهنما و تسهیل کننده را بر عهده دارد و محیط آموزشی به گونه ای طراحی می شود که فرصت یادگیری اکتشافی و مشارکتی برای فراگیران فراهم گردد. بسیاری از شیوه های نوین آموزش مهارت های حرفه ای و تخصصی بر مبنای اصول سازنده گرایی شکل گرفته اند (شریعتمداری، ۱۳۹۷).