مکران، هاب ژئواکونومیک شرق ایران: تحلیل چالش های حکمرانی و راهبردهای توسعه پایدار در سواحل اقیانوسی

این پژوهش با بهره گیری از روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد داده محور، به واکاوی چالش های حکمرانی و تبیین راهبردهای توسعه پایدار در سواحل مکران می پردازد. محدوده جغرافیایی مطالعه، نوار ساحلی ۷۰۰ کیلومتری از تنگه هرمز تا مرز پاکستان را در بر می گیرد که شامل ۱۲ شهرستان از استان های هرمزگان و سیستان و بلوچستان است. داده های پژوهش از طریق تحلیل ۴۵ سند رسمی، ۳۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان، و تحلیل های فضایی GIS گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد سه گلوگاه اصلی در مسیر توسعه منطقه وجود دارد: چندپارگی نهادی (فعالیت ۱۴ نهاد موازی با هدررفت ۳۵٪ بودجه توسعه ای)، شکاف توسعه انسانی (نرخ باسوادی ۶۸٪ و نرخ حاشیه نشینی ۵۰٪ در چابهار)، و کمبود زیرساخت های حیاتی (پیشرفت تنها ۳۰٪ در پروژه راه آهن چابهار–زاهدان و عدم دسترسی پایدار به آب شیرین در ۴۰٪ مناطق ساحلی). در پاسخ به این چالش ها، راهکارهایی همچون ایجاد «اتحادیه توسعه مکران» (MDA) با اختیارات فرابخشی مبتنی بر اصل ۱۲۷ قانون اساسی، پیاده سازی الگوی حکمرانی سه لایه ای (فراملی، ملی و محلی)، و تکمیل زیرساخت های کلیدی از جمله سدهای فصلی، آب شیرین کن های هسته ای و کریدور لجستیکی تا افق ۱۴۰۷ پیشنهاد می شود. چشم انداز ترسیم شده برای سال ۱۴۱۵، دستیابی به سهم ۸٪ از تولید ناخالص داخلی کشور، ایجاد ۵۰۰ هزار شغل دریامحور، کاهش حاشیه نشینی به ۱۵٪ و افزایش نرخ باسوادی به ۹۰٪ را هدف گذاری می کند. بر این اساس، تحقق نقش ژئواکونومیکی مکران مستلزم گذار از «حکمرانی متمرکز سرزمینی» به «حکمرانی شبکه ای دریامحور» و بازتعریف هویت اقتصادی ایران در پیوند با اقیانوس هند است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی چندپاره ، توسعه دریامحور ، هاب ژئواکونومیک ، اتحادیه توسعه مکران (MDA) ، کریدور لجستیک