فناوری های هوشمند شهری و توسعه پایدار شهری: از پذیرش فناوری تا حکمروایی شهری تطبیقی و مشارکتی

هر تحولات شتابان فناوری های هوشمند شهری در دهه اخیر، الگوهای سنتی توسعه شهری را با چالش های مفهومی و نهادی مواجه ساخته است. اگرچه این فناوری ها با هدف ارتقای کارایی، پایداری و کیفیت زندگی شهری به کار گرفته می شوند، اما در بسیاری از موارد، تمرکز صرف بر پذیرش فناوری، بدون توجه به سازوکارهای حکمروایی، مانع تحقق اهداف توسعه پایدار شده است. هدف این پژوهش، تبیین نقش فناوری های هوشمند شهری در بازتعریف مسیر توسعه پایدار شهری با تاکید بر گذار از پذیرش فناورانه به سوی حکمروایی شهری تطبیقی و مشارکتی است. این مطالعه با رویکردی تحلیلی-تطبیقی و با بهره گیری از روش مرور نظام مند ادبیات، اسناد سیاستی و چارچوب های مفهومی مرتبط با شهرهای هوشمند، به بررسی پیوند میان فناوری های نوین، ساختارهای حکمروایی شهری و پیامدهای پایداری می پردازد. داده ها از طریق تحلیل کیفی مطالعات بین المللی و تجارب منتخب شهری، به ویژه در زمینه شهرهای کشورهای درحال توسعه، مورد واکاوی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که فناوری های هوشمند شهری تنها در صورتی می توانند به بهبود شاخص های توسعه پایدار منجر شوند که در قالب نظام های حکمروایی انعطاف پذیر، شفاف و مشارکت محور ادغام شوند. در غیر این صورت، این فناوری ها ممکن است به تشدید نابرابری فضایی، شکاف دیجیتال و تمرکز قدرت نهادی منجر گردند. نتایج حاکی از آن است که حکمروایی شهری تطبیقی، با تکیه بر مشارکت شهروندان، پاسخ گویی نهادی و یادگیری مستمر، نقش واسط کلیدی میان فناوری و پایداری شهری ایفا می کند. در نهایت، پژوهش نتیجه می گیرد که بازاندیشی در رویکردهای توسعه شهری و حرکت از «شهر هوشمند فناورمحور» به سوی «شهر هوشمند حکمروایی محور» شرط لازم برای تحقق توسعه پایدار شهری در عصر دیجیتال است. این چارچوب می تواند به عنوان مبنایی مفهومی برای سیاست گذاری شهری در شهرهای معاصر، به ویژه در بستر کشورهای درحال توسعه، مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

فناوری های هوشمند شهری ، حکمروایی شهری تطبیقی ، حکمروایی مشارکتی ، توسعه پایدار شهری ، تحول دیجیتال شهری ، شهرهای هوشمند در کشورهای درحال توسعه