پیاده روهای شهری و حقوق شهروندی: ارزیابی دسترسی پذیری برای افراد با نیازهای متفاوت در شهرهای ایران

پیاده روها یکی از بنیادی ترین عناصر فضای عمومی در شهرها هستند و نقش تعیین کننده ای در تحقق حقوق شهروندی، به ویژه حق حرکت آزادانه، حق حضور برابر و حق مشارکت اجتماعی ایفا می کنند. در بسیاری از شهرهای ایران، کیفیت و دسترسی پذیری پیاده روها با چالش های متعدد روبه رو است و این وضعیت بیش از همه بر افراد با نیازهای متفاوت، سالمندان، افراد دارای معلولیت و گروه های آسیب پذیر تاثیر می گذارد. هدف این پژوهش، ارزیابی پیاده روهای شهری از منظر حقوق شهروندی و بررسی میزان تطابق آن ها با اصول جهانی دسترسی پذیری است. این پژوهش با ماهیت نظری–کاربردی و روش توصیفی–تحلیلی انجام شده است. روش گردآوری اطلاعات شامل تحلیل مستندات قانونی، استانداردهای بین المللی و مطالعات علمی معتبر است و ابزار گردآوری اطلاعات شامل اسناد قانونی، گزارش های رسمی، مقالات علمی داوری شده و استانداردهای جهانی مانند ADA و ISO ۲۱۵۴۲ است. نوآوری پژوهش در ارائه چارچوب ترکیبی جدیدی است که اصول حقوق شهروندی، عدالت فضایی و استانداردهای دسترسی پذیری را در تحلیل کیفیت پیاده روها تلفیق می کند. یافته ها نشان می دهد که در بسیاری از شهرهای ایران، عدم رعایت الزامات دسترسی پذیری و کیفیت پایین پیاده روها به طور مستقیم منجر به نقض حقوق شهروندی، کاهش عدالت فضایی و محدودیت مشارکت اجتماعی می شود. بهبود مقررات، ارتقای نظارت و اجرای دقیق استانداردهای جهانی می تواند نقش مهمی در تقویت حقوق شهروندی و توسعه شهری فراگیر داشته باشد.

کلیدواژه ها:

پیاده رو شهری ، حقوق شهروندی ، دسترسی پذیری ، عدالت فضایی ، نیازهای متفاوت