جرائم مالیاتی در حقوق کیفری ایران و راهکارهای پیشگیری از آن

جرایم مالیاتی ناشی از فرار یا اجتناب از پرداخت مالیات، هم به درآمدهای عمومی و هم به اعتماد اجتماعی آسیب می زنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل رویکرد نظام کیفری ایران نسبت به جرم فرار مالیاتی و بررسی مهم ترین جرایم مرتبط با مودیان و ماموران مالیاتی، از روش تحلیلی–کتابخانه ای (مطالعه اسنادی) بهره می برد. در این تحقیق، متون قانونی (از جمله مواد مرتبط قانون مالیات های مستقیم)، رویه قضایی و ادبیات پژوهشی داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گرفت و عناصر تشکیل دهنده جرم، ماهیت اعمال مادی (فعل و ترک فعل)، عنصر روانی (عمد) و کمبودهای جرم انگاری تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد که: (۱) تعریف مادی فرار مالیاتی در قوانین فعلی ناقص است و برخی مصادیق عملی فرار را پوشش نمی دهد؛ (۲) همچنین جرم انگاری جرایم ماموران مالیاتی به طور جامع در قوانین موجود تبیین نشده و خلاهای نظارتی و انگیزشی، موجبات سوءاستفاده را فراهم ساخته است؛ و (۳) درجه بندی و نظام مجازات کنونی (از جمله قرار گرفتن اغلب جرایم در «درجه شش») بازدارندگی کافی در برابر جرایم بزرگ مالیاتی ایجاد نمی کند. بر اساس این نتایج، مقاله مجموعه ای از راهکارهای قانون محور، ساختاری و فرهنگی را پیشنهاد می دهد؛ از جمله اصلاح مواد قانونی جهت شفاف سازی مصادیق جرم، تقویت ضمانت های اجرایی، دیجیتالی سازی و تبادل اطلاعات بین نهادها، و اقدامات آموزش عمومی برای ارتقای فرهنگ مالیاتی. این پژوهش می تواند مبنایی برای بازنگری سیاست های کیفری–مالیاتی و مطالعات تطبیقی آتی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

جرایم مالیاتی ، فرار مالیاتی ، جرم انگاری ، ماموران مالیاتی ، حقوق کیفری ایران